REHBERLİK ve ÖZEL EĞİTİM

BİREYİ TANIMA TEKNİKLERİ

BİREYİ TANIMA TEKNİKLERİ

Bu yazımızda Eğitim Bilimleri konusu olan Rehberlik ve Özel Eğitim dersi içerisinde yer alan Bireyi Tanıma Teknikleri konusundan bahsedeceğiz. KPSS’ de Rehberlik ve Özel Eğitimden 10 soru çıkmaktadır. Rehberlik ve Özel Eğitim konuları parçalar halinde yüklenecektir. Bilgi Ağacım ailesi olarak sınavınız da başarılar dileriz.

Test Teknikleri

Maksimum Performans Testleri

  • Yapı itibariyle daha çok bilişsel testlerdir.
  • Ölçülen nitelik açık ve nettir.
  • Testlerin önceden hazırlanmış bir cevap anahtarı vardır.
  • Testten alınabilecek maksimum bir puan vardır.
  • Başarı ve Yetenek olmak üzere 2’ye ayrılır.
  • Başarı testleri zihinsel performansı ölçmeye yöneliktir.
  • Başarı testleri standart ve öğretmen yapımı olmak üzere 2’ye ayrılır.
  • Standart testler; KPSS; DGS, LYS, ALES, TYT vb.
  • Yetenek testleri doğuştan getirilen potansiyeli ölçer.
  • Genel, özel, diğer testler olmak üzere 3’e ayrılır.
  • Genel Yetenek — IQ’dır. Matematik, Fizik, Kimya …
  • Özel Yetenek — Resim, müzik,spor
  • Diğer Yetenek — Daha çok mesleki ve teknik eğitim verenler.

Tipik Davranış Testleri

  • Yapı itibariyle daha çok duyuşsaldır.
  • Ölçülen nitelik açık ve net değildir.
  • Testlerin önceden hazırlanmış bir cevap anahtarı yoktur.
  • Testten alınabilecek maksimum puan yoktur.
  • Kişilik, ilgi ve tutum olmak üzere 3’e ayrılır.

Kişilik Envanteri

  • Standart ve Projektif Envanter olmak üzere 2’ye ayrılır.
  • Kişilik : Huy,mizaç,karakter.
  • Sadece uzmanlar tarafından uygulanır, yorumlanır, değerlendirilir.
  • Bireylerin kişilik özelliklerini ortaya çıkarmak varsa kişilik problemlerini ortaya çıkarmak için kullanılır.

Standart Envanter

  •  Seçeneklidir.
  • Uzmanlık gerektirir.
  • Sosyal kabul hatası olabilir.

Projektif Envanter

  • Seçenek yoktur.
  • Uzmanlık gerektirir.
  • Sosyal kabul hatası olabilir.

İlgi

  • Bireyin gerçekleştirdiği bir etkinliği yaparken, elde ettiği haz doyumdur.
  • İlgiler yaşantılar sonucu ortaya çıkar.
  • İlgiler kararsızdır.

Tutum

  • Kişilerin bir olaya ilişkin duygu, düşünce, davranış eğilimlerini ortaya çıkarmak için kullanılan testlerdir.

Test Dışı Teknikler

Gözleme Dayalı Teknikler

Gözlem

  • Gözleyenin algılarına eğilimine bağlı olarak gözlenen kişinin bir davranışının objektif bir biçimde kayıt altına alınması sürecidir.

İlkeler

  1. Gözleyen kişi bir eğitimden geçmelidir.
  2. Bir davranışın altında yatan nedenlere ilişkin bilgi vermez.
  3. Gözlem süreci mutlaka not altına alınmalıdır.
  4. Gözlenen kişiler gözlendiğinin farkına varmamalıdır.
  5. Gözlenen sürecinde bir davranış gözlemlenmelidir.
  6. Gözlemin geçerliğini artırmak için mutlaka gözlemci sayısı artırılmalıdır.
  • 2 tip gözlem kullanılır. Doğal gözlem ve Sistematik gözlemdir.

Gözlem Listesi

  • Kontrol listesi diğer adıdır.
  • Bir davranışın varlığına ya da yokluğuna ilişkin bilgi edinmek için kullanılır.
  • Davranışın sayısına ve sıklığına ilişkin bilgi vermez.

Derecelendirme Ölçeği

  • Bir davranışın sayısına ve sıklığına ilişkin bilgi edinmek amacıyla en az 3 en fazla 7 araçtan oluşan araçlardır.
  • 1,2,3,4,5 gibi sayısal ifadeler varsa — Sayısal Derecelendirme Ölçeği
  • İyi, kötü, kısmen sözel ifadeler varsa — Sözel Derecelendirme Ölçeği
  • Sayısal ve sözel ifadeler bir arada ise — Betimsel Derecelendirme Ölçeği

Hatalar

  1. Genelleme Hatası
  2. Mantık Hatası
  3. Kişisel Yanlılık Hatası
  4. Anlam Hatası
  5. Gözlem Yetersizliği

Genelleme Hatası

  • İlişkisiz ögeleri bir özellikten yola çıkıp genelleme yapılır.

Mantık Hatası

  • Ölçekte yer alan ifadeler birbiri ile ilişkili ise ve sen bu benzer ilişkili ögeleri karıştırıyorsa mantık hatasıdır.

Anlam Hatası

  • Ölçek geçen ifadeleri anlamama hatası

Gözlem Yetersizliği Hatası

  • Hazırlanan ölçek, ölçülmek istenen nitelikleri kapsamıyorsa gözlem yetersizliği hatası olur.
  • Kişi çok, zaman az ise gözlem yetersizliği hatası olur. Beraberinde genelleme hatası da olabilir.

Özellik Kayıt Çizelgesi

  • Özel yetenek alanında daha çok kullanılır.

Vaka Kaydı (Anekdot)

  • Bir davranışın gözlem sürecine yorum katılmaksızın en objektif biçimde kayıt altına alınmasıdır.
  • Yani öyle bir gözlem yap ki iş yaptığın gözlem ile davranışın sanki fotoğrafı çekilmiş olsun.

Kendini Anlatmaya Dayalı Teknikler

  • Elde edilen veriler subjektif olma ihtimali yüksektir.
  • Başka tekniklerle desteklenmelidir.

1.Anket

  • Bir kişiden ya da gruptan kısa zaman içinde çok fazla bilgi edinmek amacıyla kullanılır.
  • Bir konuyla, eğilimle, ürünle, düşünceyle ilgili bilgi edinmek olabilir.
  • Amacı çok net biçimde belirlenmeli ve kişiye söylenmelidir söylenmezse objektif olmayabilir.
  • Anket sonucunda elde edilen veriler istatistiki sonuçlara dönüştürülebilir.

2.Görüşme (Mülakat)

  • Etkileşime dayalı bir tekniktir.
  • Görüşme sürecinde; Görüşmeci ve görüşülen kişi vardır ve karşılıklı etkileşim içindedir.
  • Görüşme süreci kesinlikle demokratik ortamda olmalıdır.
  • Görüşme süreci mutlaka kayıt altına alınmalıdır.
  • Görüşme sürecine ilişkin önceden hazırlık yapılmalıdır.
  • Beden dili gözlenmelidir. Çünkü % 70 oranında sözsüz iletişim oluşur.
  • Güdümlü Görüşme; Görüşmeci kontrolünde gerçekleşir.
  • Güdümsüz Görüşme : Görüşülen kişi kontrolündedir. Daha rahat ve demokratiktir.
  • Kayıt altına alınmazsa hatalar ortaya çıkar. Bunlar;
  • Tanıma Hatası : Kişileri birbirine karıştırır.
  • İhmal Hatası : Atlama, önemseme hatası
  • Derleme Hatası : Yorum katma, kendine göre
  • Yerini Değiştirme Hatası : Akışı bozma hatası

3.Otobiyografi

  • Bireyin kendi yaşam öyküsünün yine kendisi tarafından anlatılmasına dayalı bir tekniktir.
  • 2’ye ayrılır. Sınırlı ve Serbest  Otobiyografi
  • Uygulanması, yorumlanması, değerlendirilmesi mutlaka psikolojik danışman tarafından yapılmalıdır.

4.Zaman Cetveli

  • Bireyin bir gün içinde hangi etkinliklerle ilgilendiğini, bu etkinliklere ne kadar zaman ayırdığını ve düşüncelerini görmek için kullanılır.

5.İstek- Arzu Listesi

  • Özellikle ilkokul ve okul öncesi döneminde bireylerin beklentilerini doyurulmamış ihtiyaçlarını ve onları derinden etkileye durumları görebilmek için kullanılır.

6.Problem Tarama Listesi

  • Kişiyi etkileyen problemlerin belirlenebilmesi için gerekli olan teknik.
  • Bir okulun yıllık rehberlik program hazırlanırken etkin biçimde kullanılır.

7.Kime Göre Ben Neyim

  • Bireyin çevresindeki kişiler tarafından hangi yönleri ile tanındığının yine birey tarafından ifade edilmesidir.

8.Anı Defteri

  • Bireyin hayatında onu etkileyen olayları tarih belirterek ifade etmesi amacıyla kullanılan bir araçtır.

Sosyometrik Teknikler

1.Sosyometri

  • Bir sınıfın sosyal dokusunu (liderler, karşılıklı sevenler, terk edilenler, reddedilenler, dengesizler) ortaya çıkartmak için kullanılan araçlar.
  • Sınıftaki sosyal ilişkilerin nedenlerine dönük bilgi vermez.
  • Birbirini tanımayan bir gruba sosyometri uygulanmaz.
  • Sınıftaki sosyal ilişki ağı değişebileceğinden ara ara tekrarlanmalıdır.
  • Asıl amaç daha çok dışlanmış öğrencileri belirlemek için kullanılır.

Kimdir Bu? (Bil Kim?)

  • Sosyometrinin anlam kazanması açısından önemlidir.
  • Bir sınıftaki öğrencilerin, kendilerini ve sınıftaki arkadaşlarını hangi yönleriyle tanıdıklarını belirleyip bağdaşım (tutarlılık) düzeyi hakkında fikir sahibi için kullanılır.

Sosyal Uzaklık Ölçeği

  • Sınıftaki arkadaşlarınızı hangi sosyal uzaklıkta algıladığınızı görmek için kullanılır.

Rol Dağıtım Tekniği

  • Öğrencilerin sınıftaki arkadaşlarını bir hikayede geçen hangi role ya da kahramana benzettiklerini belirlemek için kullanılır.

Sosyal Atom Ölçeği

  • Prof. Dr. Üstün Dökmen tarafından geliştirilmiştir.

Drama ve Oyun Teknikleri

1.Psikodrama

  • Bireyin kendi yaşadığı bir problemi uzman ve yardımcı oyuncular eşliğinde yine kendisi sorunla yüzleşmesi ve çözümlenmesi amacıyla kullanılır.
  • Uzmanlık gerektirir.
  • Psikolojik tahlil yapılır.
  • Duygusal boşaltım yaşatır.
  • Bireyin yaşadığı sorun başkası tarafından canlandırılırsa “Vaka Temsili” denir.

2.Sosyodrama

  • Sosyal bir sorunun sınıf ortamına getirilerek bireyler tarafından canladırılması ve çözülmesidir.
  • Temel amacı sosyal duyarlılığı artırmaktır.
  • Uzmanlık gerektirmez.

3.Oyun Terapisi

  • Özellikle okul öncesi ve ilkokul döneminde çocuğun oyuncaklarla dolu bir odaya alınarak oyuncaklarla olan iletişim ve etkileşiminden sonuç çıkartmak için kullanılan uzman odaklı bir tekniktir.

Diğer Teknikler

1) Vaka İncelemesi

  • Vaka incelemesi ve konferansı birbirinin devamıdır.
  • Sorunlu bireylere dönüktür.
  • Sorunlu bireyin uzman tarafından derinlemesine incelenmesidir.
  • Uzman odaklıdır.
  • Sorunun tahlil edilmesi analiz edilmesi yapılır, çözümlenir.

2) Vaka Konferansı

  • Dosyanın birden fazla uzman tarafından incelenmesidir.
  • Uzman odaklıdır.
  • Sorunlu birey katılmaz.
  • Sorunlu bireyin dosyası birden fazla uzman açısından farklı açılardan incelenir ve çözüme ulaşılır.

3) Bibliyoterapi

  • Kitapla terapi.
  • Bireye yaşadığı soruna ilişkin bir kitap önerilir.
  • İçerik ve kahramanla yüzleşilmesi ve çözüm yolu olur.
  • İyi bir izleme yapılmalı ki etkili olup olmadığı anlaşılsın.

4) Ev Ziyaretleri

  • Planlı ve haberleri almak zorundadır.
  • Bireyin içinde bulunduğu yaşam koşullarını görüp bu durumun bireyi ne kadar etkilediğini anlamak için kullanılır.
  • Sosyal, kültürel, ekonomik sorunları görür.

NOT : Bütün bu dosyalar Toplu Dosya’da saklanır.

Toplu Dosya

  • Bilgiler 4 düzeyde saklanır.
  • Okul rehber ve sınıf rehber öğretmenleri saklanmasında görevlidir.
  • I.Düzey : Kimlik bilgileri ve fiziksel bilgiler — Herkes ulaşabilir.
  • II.Düzey : Aile ile bilgiler — Nerede kullanılağına dair okul idaresine bilgi verirsen bu bilgiye ulaşırsın.
  • III.Düzey : Bireyi tanıma teknikleri : Hem aileden hem de rehberlik servisinden onay alınmalıdır.
  • IV.Düzey :

-Kişilk testleri ve sonuçları

-Adli sicil raporları                                               

– Soyal hizmetler raporları

-Psikometrik muayene sonuçları.

NOT : IV.Düzeydeki bilgilere mahkeme kararı ile ulaşılır.

DİKKAT !!! IV.Düzey Toplu Dosya dışında daha gizli yerde saklanmalıdır.

REHBERLİK ve ÖZEL EĞİTİM DİĞER ÜNİTELER İÇİN TIKLAYINIZ.

EĞİTİM BİLİMLERİ KONU ANLATIMI İÇİN TIKLAYINIZ.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir