KONU ANLATIMI TARİH

BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI (1914 – 1918)

I. DÜNYA SAVAŞI (1914 – 1918)

Bu yazımızda I.Dünya Savaşı konu anlatımını hazırladık. I.Dünya Savaşı Konusu ile ilgili KPSS Sınavı’nda 1-2 soru gelmektedir. Birinci Dünya Savaşı konusunun daha iyi anlaşılması için doğru yanlış ve test sorularını da çözmenizi tavsiye ederiz.

Savaşın Nedenleri

Genel Nedenler

  • Fransız İhtilali sonrasında yayılan milliyetçilik akımının etkisi
  • Ulusal birliğini geç tamamlayan ülkelerin (Almanya, İtalya) sömürgecilik yarışına katılması
  • Sanayi İnkılabı sonrası artan ham madde ve pazar arayışı
  • Devletler arasındaki hızlı silahlanma 
  • Sömürgecilikte devletler arası bloklaşmalara yol açması

Özel Nedenler

  • Almanya ile İngiltere arasındaki ekonomik rekabet
  • Avusturya – Macaristan ile Rusya’nın Balkanlarda hakimiyet kurma mücadelesi
  • Fransa’nın, Alsas – Loren bölgesini AImanyadan yeniden almak istemesi
  • Avusturya, Macaristan veliahtının Saray Bosna’da, Sırplı bir genç tarafından öldürülmesi 

2. Savaşın Gelişimi ve Bloklar

2.1. İtilaf (Anlaşma) Bloku

  • İlk önce İngiltere, Fransa, Rusya daha sonra; İtalya, Belçika, Hollanda, Sırbistan, Karadağ, Romanya, Japonya, Çin, ABD, Yunanistan katılmıştır

UYARI !!!!!

  • İtalya; İtilaf Devletleri’nin toprak vaadinde bulunması ve Avusturya-Macaristan ile arasındaki Adriyatik sahilleri sorunundan dolayı itilaf Bloku’na katılmıştır.

2.2 İttifak (Bağlaşma) Bloku

  • Almanya, İtalya, Avusturya – Macaristan’dan oluşmaktadır. Daha sonra ittifak Bloku’na ise Osmanlı ve Bulgaristan katılmıştır.
  • İspanya, Norveç, İsveç, İsviçre, Hollanda, Danimarka devletleri savaşta tarafsız kalmıştır.

UYARI !!!!! 

  • Birinci Dünya Savaşı’na neden olan devlet Almanyadır.
  • Savaşta tek taraf değiştiren devlet İtalya‘dır.
  • Savaşın uzamasına ve geniş alanlara yayılmasına neden olan devlet Osmanlı‘dır.
  • Savaşın gidişatını değiştiren devlet ABD‘dir.
  • Savaş dışı ekonomisi en fazla gelişen devlet ABD ve Japonya‘dır.
  • Savaştan ilk çekilen devlet Japonya‘dır.
  • Savaştan resmen çekilen ilk devlet Rusya‘dır.
  • Savaşa en son katılan devlet Yunanistan‘dır.
  • Savaştan ilk çekilen ve en son çekilen katılan ittifak devleti Bulgaristan‘dır.
  • Savaştan en son çekilen ittifak devleti Almanya‘dır.

3. Osmanlı Devleti’nin Savaşa Girmesi

  • Savaş başladığında Osmanlı Devleti tarafsızlığını ilan etmiş, itilaf Devletleri Osmanlı’nın bu tutumunu desteklemişlerdir.
  • Osmanlı kapitülasyonları tek taraflı olarak kaldırmış, boğazlan kapatmış, genel seferberlik ilan etmiş ve Meclisi Mebusanı da kapatmıştır.
  • Daha sonra siyasi yalnızlıktan kurtulmak ve kaybettiği toprakları geri almak isteyen Osmanlı itilaf Bloku’nda savaşa katılmak istemiş, fakat İtilaf Devletleri bu isteği kabul etmemişlerdir.

4. Osmanlı Devleti’nin Almanya’nın Yanında Savaşa Katılmasının Nedenleri

  • İttihat ve Terakki’nin Alman hayranlığı Kaybedilen toprakların geri alınmak istenmesi
  • Kapitülasyonlar ve Düyun’u Umumiye‘den kurtulmak istenmesi
  • Osmanlı ile Almanya arasında gizli bir ittifak anlaşmasının yapılması
  • İttihatçıların savaşı Almanya’nın kazanacağına inanması, İngiltere’nin Osmanlı toprak bütünlüğünü korumaktan vazgeçmesi

5. Almanya’nın Osmanlı Devleti’ni Kendi Yanında Savaşa Sokmak İstemesinin Nedenleri

  • Osmanlı’nın stratejik ve jeopolitik konumundan yararlanmak
  • Boğazları ve Yakın Doğu petrollerini kontrol altında tutmak
  • Osmanlı’nın kaynaklarından yararlanmak (insan, yer altı)
  • Osmanlı padişahının halife sıfatından yararlanmak (İngiltere ve Fransa sömürgelerinde isyanlar çıkartmak)
  • Yeni cepheler açarak savaş alanını genişletmek İngiltere’nin sömürgeleri ile olan bağlantısını kesmek

DİKKAT !!!!!

  • İki Alman gemisi Goben (Yavuz) ve Breslav (Midilli) İngilizlerden kaçarak Osmanlı Devleti’ne sığınmış ve Osmanlı bu gemileri satın aldığını bildirmiştir. Bu gemilerin Karadeniz’e açılarak Rus limanlarını bombalamasıyla Osmanlı fiilen savaşa girmiştir (12 Kasım 1914).

6. Osmanlı Devleti’nin Savaştığı Cepheler

6.1. Kafkas Cephesi (Taarruz Cephesi)

  • Doğu Anadolu Bölgesi’ni ele geçirmek isteyen Rusya’ya karşı Osmanlı Devleti’nin açtığı taarruz cephesidir.

Nedenleri

  • Kafkaslar’da Rusya’yı etkisiz kılmak
  • Bakü petrollerini ele geçirmek
  • 93 Harbi ile kaybedilen Kars, Ardahan ve Batum’u Ruslardan geri almak
  • Orta Asya’daki Türkleri birleştirerek Turancılık idealini gerçekleştirmek
  • Rusya’nın sıcak denizlere inmesini engellemek

Gelişmeleri ve Sonucu

  • Enver Paşa komutasında yapılan Sarıkamış saldırısı çok ağır kış şartlarından dolayı kaybedilmiştir (Sarıkamış Faciası). Karşı saldırıya geçen Rus ordusu, Osmanlı Devleti’ni yenmiş ve Trabzon, Muş, Bitlis, Erzurum, Erzincan bölgesini ele geçirmişlerdir.
  • Çanakkale Cephesi’nden sonra Kafkas Cephesi’ne atanan Mustafa Kemal (1916) Muş ve Bitlis’i Rusların elinden tekrar almıştır.
  • Osmanlının toprak kazandığı tek cephedir.

UYARI !!!!!

  • Kafkas Cephesinde gösterdiği birçok başarıdan dolayı Mustafa Kemal ” Altın Kılıç Madalyası” almıştır.

6.2. Kanal Cephesi (Taarruz Cephesi)

  • Bu cephe Almanya’nın isteğiyle Osmanlı Devleti tarafından İngilizlere karşı açılmıştır.
  • Osmanlı Devleti bu cephede, Mısır’ı İngiltere’den geri alarak, İngiltere’nin Uzak Doğu sömürgeleri ile olan bağını kesmeyi amaçlamıştır.  Cemal Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu 1915’te İngiltere’ye saldırmış fakat Arapların, İngiltere ile iş birliği yapması, insan ve malzeme sıkıntısı, Almanya’dan beklenen yardımların gelmemesinden dolayı savaş kaybedilmiştir.  1916’da karşı saldırıya geçen İngiltere, Sina Yarımadası’nı ele geçirmiştir.
  •  Bu cephe ümmetçilik fikrinin önemini yitirdiğinin kanıtıdır.

6.3. Çanakkale Cephesi (Savunma Cephesi)

Savaşın Nedenleri

  • Osmanlı Devleti’ni savaş dışı bırakarak savaş alanım daraltmak
  • Rusya’ya yardım götürmek
  • Balkanlardaki tarafsız devletleri savaşa katmak(Bulgaristan, Yunanistan gibi)
  • Halifelik tehdidini ortadan kaldırmak
  • Boğazların kontrolünü sağlamak

Savaşın Gelişimi

  • 19 Şubat 191 5’ten itibaren İngiliz ve Fransız donanmaları Türk savunmasını yok etmeye çalışmış, 18 Mart 1915’te İtilaf donanmaları Nusret Mayın Gemisi’nin döktüğü mayınlara çarpmış ve 7 gemileri batmıştır.
  • 25 Nisan 1915’ten itibaren İngilizler, Anzak askerleriyle Gelibolu Yarımadası’na çıkarma yapmıştır.
  • Tümen Komutam Mustafa Kemal, Arıburnu ve Anafartalar, Seddülbahir ve Conkbayırı’nda düşman kuvvetlerini yenmiş ve itilaf askerleri bölgeyi boşaltmıştır.

Savaşın Sonuçları

  •  Birinci Dünya Savaşı’nın uzamasına yol açmıştır.
  • Yarım milyona yakın kayıp yaşanmıştır.
  • Bulgaristan, ittifak Bloku’nda savaşa katılmıştır (Osmanlı ile Almanya arasında kara bağlantısı sağlanmıştır. Osmanlı kara bağlantısını sağlayabilmek için Dimetoka’yı Bulgaristan’a vermiştir.
  • Mustafa Kemal’in Çanakkale Cephesi’nde kazandığı başarılar içte ve dışta tanınmasına ve Millî Mücadele’de lider olarak benimsenmesinde etkili olmuştur (Bundan sonra Mustafa Kemare Anafartalar kahramanı denecektir.
  • Ayrıca Mustafa Kemal, “İstanbul’u Kurtaran Adam” olarak da nitelendirilmiştir.) Mustafa Kemal Çanakkale Cephesi’ndeki başarılarından dolayı sonradan Tuğgenerallik (mirliva) rütbesine yükseltilmiştir. (Çanakkale Cephesinin başlarında “albay” olmuştu.)
  • l. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nin tek kazandığı cephe, Çanakkale Cephesi’dir.
  • Çanakkale Savaşlarından sonra Mustafa Kemal “Şükürler olsun İstanbul’u kurtardık.” sözünü söylemiştir.Kemal Yeri: Conkbayırı-Kocadere arasında bulunan ve Muştafa Kemal tarafından karargah olarak kullanılan yerdir. 18 Mart Kahramanı: Çanakkale Deniz Savaşlarındaki üstün başarısından dolayı Arapgirli Cevat (Çobanlı) Paşa’ya veri!en unvandır.Alçıtepe Kahramanı: Çanakkale Savaşlarındaki başarısından dolayı Kazım Karabekir‘e verilen unvandır.Mustafa Kemal Arıburnu Muharebeleri sırasında Conkbayın’ndeki askerlerine “Ben size taarruz etmeyi değil ölmeyi emrediyorum…” sözünü söylemiştir.

6.4. Hicaz-Yemen Cephesi (Savunma Cephesi)

  • Osmanlı kuvvetleri bu cephede kutsal yerleri korumak için (Hicaz- Yemen) savaşmışlardır.
  • Bu cephede İngilizler ve İngilizlerin kışkırttığı Araplar ile savaşılmıştır.

DİKKAT !!!!!

  • Osmanlı bu savaşı kaybetti ve kutsal topraklar ellerinde çıktı.

6.5. Irak Cephesi (Savunma Cephesi)

  • İngiltere ile Osmanlı Devleti arasında yaşanmıştır.
  • İngiltere, Rusya’ya Irak üzerinden yardım götürmek ve Orta Doğu petrollerini ele geçirmek ve korumak amacıyla açmıştır.
  • Osmanlı orduları bu cephede “Kutü’l Amare” bölgesinde İngilizleri yenmiş, birçok İngiliz askerî ve subayı esir alınmış olmasına rağmen, İngilizlerin bölgeye takviye kuvvet göndermesiyle savaş kaybedilmiştir.

6.6. Suriye – Filistin Cephesi (Savunma Cephesi)

  • Kanal Cephesi’nin devamı niteliğinde olup İngiltere’nin saldırmasıyla açılmıştır.
  • Suriye ve Filistin topraklarının kaybedildiği bu cephedeki İngiliz ilerleyişini, 1918 yılında ordu komutanı olarak bölgeye gönderilen Mustafa Kemal, Halep’in kuzeyinde durdurmuştur.
  • Dünya Savaşı’nda Mustafa Kemal’in son görevi Suriye Cephesinde Yıldırım Orduları Grup Komutanlığıdır.

6.7. Galiçya, Makedonya ve Romanya Cepheleri

  • Osmanlı Devleti’nin sınırları dışında açılan bu cephelerde Osmanlı Devleti müttefiklerine yardım göndermiştir.
  • Romanya’ya karşı Bulgarlar desteklenmiş (Romanya Cephesi), Galiçya’da ise Rusya’nın Karadeniz’e ilerlemesini engellemek için savaşılmıştır. (Galiçya Cephesi)

UYARI !!!!!!

  • İlk açılan ve Osmanlı’nın toprak kazandığı tek cephe Kafkas Cephesidir.

7.1. Boğazlar Antlaşması (1915)

  • İngiltere, Fransa ve Rusya arasında yapılmıştır. İstanbul ve Boğazlar, Rusya’ya bırakılmıştır.

7.2. Londra Antlaşması (1915)

  • İngiltere, Fransa, Rusya ve İtalya arasında yapılmıştır. Antalya ve çevresi ile On iki Ada İtalyaya bırakılmıştır.

DİKKAT!!!!!

  • İtalya Londra Antlaşması ile taraf değiştirmiş ve yerini İtilaf Bloku tarafında almıştır.

7.3. Petrograd Protokolü (1916)

  • İngiltere, Fransa ve Rusya arasında yapılmıştır. Boğazlara ek olarak Doğu Karadeniz kıyıları, Erzurum, Van, Bitlis gibi bölgeler Rusya’ya bırakılmıştır,

7.4. Sykes-Picot Antlaşması (1916)

  • İngiltere ile Fransa arasında yapılmıştır.
  • Musul hariç Irak coğrafyası İngiltere’ye bırakılmıştır.
  • Suriye, Lübnan, Çukurova bölgesi ise Fransa’ya bırakılmıştır.

7.5. Mac-Mahon Antlaşması (1916)

  • İngiltere ile Araplar arasında yapılmıştır. Araplar (Mekke Emiri Şerif Hüseyin) bağımsız bir devlet kurmak için İngilizlerle anlaşmış ve Osmanlı Devleti’ne karşı savaşmışlardır.

7.6. Balfour Deklerasyonu (1917)

İngiltere dışişleri bakanı tarafından yayınlanan bu bildiride ilk kez Filistin topraklarında bir Yahudi devletinin kurulmasından bahsedilmiştir.

7.7. Saint Jean de Maurienne Antlaşması (1917)

  • İngiltere, Fransa ve İtalya arasında yapılmıştır.
  • Konya, Aydın, İzmir ve çevresi İtalya’ya bırakılmıştır.
  • Rusya; Gizli anlaşmalarda olmasına rağmen savaş sonunda Anadolu işgaline katılmayan tek ülkedir.

8. ABD’nin Savaşa Girmesi ve Wilson İlkeleri

Savaş başladığında tarafsızlığını ilan eden ABD, İngiltere’ye yaptığı yardımların Almanya tarafından öğrenilip denizaltılarının batırılması sonucu savaşa girmiştir (2 Nisan 1917).

ABD’nin savaşa girmesi, Rusya’nın savaştan çekilmesiyle zor durumda olan İtilaf Devletleri’nin savaşı kazanmasına neden olmuştur.

ABD Başkanı Wilson’un yayımlamış olduğu Wilson İlkeleri’ni itilaf Devletleri’nin kabul etmesi, ABD’nin İtilaf Devletleri’nin yanında savaşa girmesinde etkili olmuştur.

9. Wilson İlkeleri (8 Ocak 1918)

ABD Başkanı Wilson tarafından savaş sonrasında kalıcı barış ortamını sağlamak amacıyla savaş devam ederken yayınlanmış 14 maddelik ilkeler dizisidir.

Maddeleri:

  •  Yenen devletler, yenilen devletlerden toprak ve savaş tazminatı almayacak  Ülkelerin gelişmelerini engelleyici kısıtlamalar kaldırılacak (Sömürgecilik yapılmayacak).
  •  Devletler arası gizli antlaşmalar yapılmayacak, açık diplomasi uygulanacak
  •  Silahlanma yarışına son verilecek, her devlet iç güvenfiğini koruyacak kadar silah bulunduracak
  •  Dünya barışını korumak için Cemiyet-i Akvam (Milletler Cemiyeti) kurulacak  Her millet kendi geleceğini kendisi belirleyecek (Azınlıklar bu madde ile bağımsız devlet kurmak için harekete geçmiştir.)

Osmanlı ile İlgili Maddeler

  • Boğazlar ticaret gemilerine açık olacak
  • Çoğunluğu Türk olan bölgelerin egemenliği Türklere bırakılacak ancak Türklerin çoğunlukta olmadığı bölgelerdeki milletlere özerk gelişme imkânı sağlanacak
  • Wilson ilkelerine itilaf Devletleri uyacaklarını açıklamalarına rağmen atılan adımların buna uygun olmadığı görülmektedir. Wilson ilkeleri ittifak Devletleri tarafından olumlu bulunmuş ve savaş bırakmalarında etkili olmuştur (Almanya hariç).
  • Wilson ilkelerinin perde arkasında İngiltere ve Fransa’nın sayaştan çok kârlı çıkıp güçlenmelerini engelleme ve ABD’yi dünya siyasetinde ön p[ana çıkarma düşüncesi de vardır.

10. Savaşı Bitiren Ateşkes Antlaşmaları

  • Bulgaristan ile Selânik Ateşkes Antlaşması (29 Eylül 1918),
  • Osmanlı ile Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918),
  • Avusturya-Macaristan ile Villa Gusti Ateşkes Antlaşması (3 Kasım 1918),
  • Almanya ile Rethondes Ateşkes Antlaşması (1 1 Kasım 1918) yapılmıştır.

11. Savaşı Bitiren Barış Antlaşmaları

  • Versay Antlaşması İtilaf Devletleri ile Almanya arasında imzalanmıştır.
  • Sen-Jermen Antlaşması İtilaf Devletleri ile Avusturya arasında imzalanmıştır.
  • Nöyyi Antlaşması İtilaf Devletleri ile Bulgaristan arasında imzalanmıştır.
  • Trianon Antlaşması İtilaf Devletleri ile Macaristan arasında imzalanmıştır.
  • Sevr Antlaşması İtilaf Devletleri ile Osmanlı arasında imzalanmıştır.(Uygulanamayan tek antlaşmadır.)

12. I.Dünya Savaşı Sonuçları

 

  • Almanya, Avusturya – Macaristan, Osmanlı ve Rusya gibi imparatorluklar parçalanmıştır.
  • Çekoslovakya, Yugoslavya, Polonya, Letonya, Estonya, Litvanya, Ukrayna, Macaristan, Türkiye gibi yeni devletler kurulmuştur.
  • Avrupa siyasi haritası değişmiştir.
  • Almanya’da Nazizm, İtalya’da Faşizm, Rusya’da Bu antant ile Çekoslovakya, Yugoslavya, Romanya Komünizm gibi rejimler ortaya çıkmıştır..
  • İlk kez denizaltı, tank, zeplin, otomatik ve kimyasal silahlar kullanılmıştır.
  • Sömürgeciliği devam ettirmek için manda ve himaye sistemi ortaya çıkmıştır.
  • 10 milyon insan hayatını kaybetti.
  • Çok sayıda sivil hayatını kaybettiğini için “sivil savunma örgütleri” kuruldu.

DİKKAT !!!!!

  • Savaşta hayatını kaybedenlerin çoğunluğu erkek olduğu için kadınların iş hayatındaki yeri artmıştır.

13.Dünya Barışını Sağlamak Amacıyla Kurulan Uluslararası Örgütler

13.1. Milletler Cemiyeti (Cemiyet-i Akvam)

  • Paris Barış Konferansı’nda Wilson İlkeleri gereği kurulması kararı verilmiştir.
  • Merkezi Cenevre’dir.

13.2. Küçük Antant (1921)

  • Rusya’da Bu antant ile Çekoslovakya, Yugoslavya, Romanya arasında işbirliği kuruldu. Fransa daha sonra üye olarak kendine bağladı.
  • Çekoslavakya ‘ nın yıkılmasıyla bu antant dağılmıştır.

13.3. Locarno Paktı (1925)

  • Fransa önderliğinde kuruldu.
  • Üyeler arasında Türkiye yoktur.
  • Üyeleri; Almanya, İtalya, Fransa, İngiltere, Belçika, Polonya, Çekoslavakya arasında imzalanmıştır.

13.4. Kellog-Brian Paktı / Paris Paktı

  • ABD ve Fransa önderliğinde kurulmuştur.
  • Üyeleri; ABD, İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya,Japonya,Polonya,Çekoslavakya, Belçika arasında imzalanmıştır.

13.5. Litvinov Paktı

  • Türkiye’de bu paktta vardır.
  • SSCB’nin komşuları ile imzaladığı pakttır.

13.6. Cenevre Silahsızlanma Sözleşmesi 

  • Türkiye’de katılmıştır.

13.7. Dawes Planı 

  • Almanya ve Fransa arasında yaşanan sorunları gidermek amacıyla ABD’nin barış koruma planıdır.

13.8. Rapollo Antlaşması

  • Almanya ve SSCB arasında imzalanmıştır.
  • Amacı barışı korumaktır.

MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASI, İŞGALLER VE CEMİYETLER

1. Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)

  • Mondros Ateşkesi imzalanmadan önce V. Mehmet Reşat ölmüş, yerine son Osmanlı padişahı olan VI. Mehmet (Vahdettin) geçmiştir.
  • Dünya Savaşı’nın kaybedilmesiyle Talat Paşa Kabinesi (İttihat ve Terakki) yönetimden çekilmiş, Enver, Talat ve Cemal Paşalar yurt dışına kaçmışlardır,
  • Talat Paşa Hükümeti yerine kurulan Ahmet İzzet Paşa Hükümeti anlaşmayı imzalamıştır. İtilaf Devletleri temsilcisi İngiliz Amiral Calthrope ile Osmanlı temsilcisi Bahriye Nazırı Rauf Bey Ege’deki Limni Adası’nın, Mondros Limanı’nda Agememnon zırhlısında ateşkes antlaşmasını imzalamışlardır.

1.1. Osmanlı Devleti’nin Ateşkes   Antlaşmasını İmzalamasında;  

  • Wilson İlkelerinin iyimser tutumuyla işgallerin yapılmayacağı düşüncesi
  • Bulgaristan’ın savaştan çekilmesiyle Osmanlı ile
  • Almanya arasındaki kara bağlantısının kopması Osmanlı’nın savaş gücünün kalmaması
  • Rauf (Orbay) Bey’e verilen gizli bir güvence ile işgallerin olmayacağı sözü etkili olmuştur.

1.2. Mondros Ateşkes Antlaşması’nın Maddeleri

Madde: Çanakkale ve İstanbul Boğazları açılacak, Karadeniz’e serbestçe geçiş sağlanacak, Çanakkale ve Karadeniz’deki silah mevzilerinin İtilaf Devletleri tarafından işgali gerçekleştirilecektir.

Yorum: Osmanlı Devleti’nin siyasi yapısı tehlikeye girmiş, Anadolu ve Rumeli topraklarının bağlantısının kesilmesi amaçlanmıştır.

Madde: Osmanlı ordusu terhis edilecek, silah ve cephaneler İtilaf Devletleri’ne bırakılacaktır.

Yorum: Ülke işgallere karşı savunmasız bırakılmak istenmiş, gizli anlaşmaların uygulanmasına zemin yaratılmıştır.

Madde: İtilaf Devletleri’nin bütün esirleri ile Ermeni esirler kayıtsız şartsız İtilaf Devletleri’ne teslim edilecektir.

Yorum: Bu madde ile Ermenileri korumayı amaçlamışlardır.

Madde: Kuzeybatı İran’da ve Kafkasya’da bulunan Osmanlı kuvvetleri geri çekilerek, Anadolu dışında bulunan Osmanlı birlikleri bölgelerindeki İtilaf Devletleri’ne teslim olacaklardır.

Madde: itilaf Devletleri, Osmanlı Devleti’nin madenlerini, haberleşme sistemlerini, ulaşım ağını, tünelleri, liman ve tersanelerini denetim altında tutacaktır.

Yorum: Bu madde ile Osmanlı Devleti güçsüz blrakılmak istenmiş ve yapılacak olan işgallere karşı direniş önlenmeye çalışılmıştır.

Madde: Alman ve Avusturya uyruklu asker ve sivil memurlar Osmanlı Devleti’ni terk edecektir.

Yorum: Yeni bir ittifak oluşmasını engellemek istemişlerdir.

Madde: (7. Madde) İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit edecek herhangi bir durum karşısında, istedikleri stratejik bölgeleri işgal edebilecektir.

Yorum: Anlaşmanın en ağır ve en önemli maddesidir. Bu madde ile işgallere zemin yaratmışlardır.

Madde: Osmanlı kara sularındaki bütün torpil tarlalan ile torpido ve kovan mevzilerinin yerleri gösterilecek ve kaldırılacaktır.

Yorum: Osmanlı’nın askeri gücü kısıtlanmaya çaIşımıştır.

Madde: (24. Madde) Vilayeti Sitte’de (Doğudaki altı ilde: Bitlis, Erzurum, Van, Diyarbakır, Elazığ, Sivas) İtilaf Devletleri’nin güvenliklerini tehdit eden bir unsur ortaya çıkarsa bu bölgeler işgal edilebilecektir.

Yorum; Bu madde ile bir Ermeni Devleti kurulması amaçlanmıştır.

1.3. Mondros Ateşkes Anlaşması’nın Önemi

  • Osmanlı Devleti fiilen sona ermiştir.
  • Anadolu işgallere açık hâle gelmiştir.
  • Boğazların denetimi İtilaf Devletleri’ne geçmiştir.
  • İşgallerden dolayı Ahmet İzzet Paşa Kabinesi istifa etmiş, yerine Tevfik Paşa Kabinesi kurulmuştur.
  • Meclisin feshedilmesiyle, Tevfik Paşa da istifa etmiş, yerine Damat Ferit Paşa Kabinesi kurulmuştur.
  • Mondros hükümlerine karşı çıkan Mustafa Kemal, Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı görevinden alınarak İstanbul’a çağrılmıştır (1 3 Kasım 1918).

1.4. Mondros Ateşkesi Sonrası Yapılan İşgaller

  • 30 Ekim 1 918’de Mondros Ateşkesinin imzalanmasından sonra;

İngiltere

  • İlk işgal ettikleri yer Musul’dur.
  • Daha sonra Urfa, Antep, Maraş, Sinop, Eskişehir gibi bölgeler işgal edilmiştir. 

Fransa

  • Adana, Mersin, Afyon, Zonguldak ve Dörtyol’u işgal ettiler.

DİKKAT !!!!!

***** Dörtyol ilk kez direnişin başladığı yerdir.

İtalya

  • Antalya, Konya ve Muğla çevresini işgal etmiştir..

Yunanistan

  • İlk işgaller Doğu Trakya’da başlamıştır.

UYARI !!!!!

  • Yunanistan İzmir’i 15 Mayıs 1919’da işgal etmiştir.
  • İtilaf Devleti Donanması 13 Kasım 1918’de tarihinde İstanbul’a gelmiştir böylece İstanbul fiilen işgal edilmiştir.

2. Paris Barış Konferansı (18 Ocak 1919)

Sebepleri

  • Dünya Savaşı’nda yenilen devletlerle barış şartlarını görüşmek
  • Sömürgelerinin durumlarını konuşmak
  • Osmanlı Devleti’ni parçalamak
  • Wilson İlkeleri’nin uygulanmasını engellemek Savaş sırasında Rusya’ya bırakılması planlanan toprakları tekrar paylaşmak

Alınan Kararlar

  • İzmir ve çevresi (Batı Anadolu) İtalya’dan alınarak Yunanistan’a verilmiştir.
  • Manda ve Himaye Yönetimi’nin kurulması kararlaştırılmıştır.
  • Milliyetçilik ilkesi öne çıktı ve Avrupa siyasi haritası yeniden çizilmiştir.
  • Doğu Anadolu’da bağımsız bir Ermeni Devleti kurulmasına karar verilmiştir.
  • Boğazların itilaf Devletlerince oluşturulacak komisyon tarafından yönetilmesine karar verilmiştir.
  • Bu konferansa Osmanlıyı temsilen Damat Ferit Paşa katılmıştır.

Sonuçları

  • Dünya Savaşı bitiminden sonra galip devlet[erin dünya politikalarını belirlemek için yaptığı ilk konferanstır.
  • Bu konferansa 32 devlet katıldı; fakat ABD, İtalya, Japonya, İngiltere, Fransa konferans üzerinde etkili olmuştur.
  • Bu konferans sırasında beş devletin devlet başkanları ve dışişleri bakanlarından oluşan Onlar Konseyi kuruldu. Bu kurulda şu devletler vardı; ABD, İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya.

3. İzmir’in İşgali (15 Mayıs 1919)

  • Yunan Başbakanı Venizelos, Paris Barış Konferansı’nda İzmir ve çevresinde Rum nüfusun fazla olduğunu belirtmiş, İngiltere’nin de desteğiyle İzmir’i işgal etme hakkını elde etmiştir.
  • Ayrıca Mondros’un 7. maddesini kendilerine dayanak göstermiş ve İzmir’de Türklerin, Rumlan katlettiği iddialarını yayarak işgale haklılık kazandırmaya çalışmıştır.

UYARI !!!!!

  • İzmir’in işgal edildiği sırada “Zito Venezilos” demediği için şehit edilen kişi Albay Süleyman Fethi Bey’dir.

İşgalin Sonuçları

  • Amiral Bristol Raporu yayımlanmıştır.
  • Kuvayımilliye isminde bir örgüt kurulmuştur.
  • İşgalleri protesto için her yerde mitingler düzenlenmiştir.
  • İzmir de Reddi İlhak Cemiyeti çalışmaları hızlanmıştır.

4. Amiral Bristol Raporu (11 Ekim 1919)

  • ABD başkanlığında bir heyet İzmir bölgesine gelerek Yunan iddialarını (katliam, çoğunluk gibi) araştırmıştır. Amiral Bristol başkanlğında hazırlanan rapora göre;
  • İzmir bölgesindeki karışıklıktan ve katliamdan Türkler değil, işgalci Rumlar sorumludur.
  • Bölgede Türkler çoğunluktadır.
  • Yunan kuvvetleri derhâl bölgeyi boşaltmalıdır.

Önemi

  • Bu rapor, Millî Mücadelenin haklılığını ortaya koyan ilk uluslararası belgedir.
  • Mustafa Kemal bu raporu, haklı olduğunu göstermek, Türk halkını yanına çekmek için kullanmıştır.
  • Wilson İlkeleri’ne İtilaf Devletleri’nin uymadığının göstergesidir.

Mondros Sonrası Yayımlanan Raporlar Milne Raporu

  • Kuvayımilliye direnişi karşısında zor durumda kalan Yunanlılara yardım için İtilaf Devletleri bir hat çizilmesini (Milne Hattı) önermiş, Türk kuvvetlerinin ve Yunan kuvvetlerinin bu hattı geçmemesi istenmiştir. Yunanlılar bu hattı kabul etmesine rağmen Türk tarafı kabul etmemiştir.

General Harbord Raporu

ABD başkanlığındaki bir heyet Doğu Anadolu Bölgesi’ne gelerek Ermeni iddialarını (Ermeniler çoğunlukta, Türkler katliam yapmakta) araştırmış General Harbord hazırladığı bu raporla Türklerin haklılığını ortaya koymuştur. 

Doktor Esat Işık Raporu

  • İzmir’in işgalinin haksız olduğunu gösteren rapordur.
  • Kuvay-ı Milliye kavramı ilk kez bu raporda kullanılmıştır.

Hrisantos Raporu

  • Karadeniz’de bir Rum Devleti’nin kurulması amacıyla Paris Barış Konferansı’na sunulan rapordur.

King – Crane Raporu

  • Kilikya hariç ABD mandasında bir Ermeni Devleti’nin kurulmasını öngören rapordur.
  • Bu rapora göre Mezopotamya, İzmir, Suriye sınırları tekrar çizilmeli.

.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir