KONU ANLATIMI TÜRKÇE

CÜMLEDE ANLAM

CÜMLEDE ANLAM

Bu yazımızda Cümlede Anlam konu anlatımını hazırladık. Cümlede anlam konusu ile ilgili KPSS sınavında  ortalama olarak 3 soru TYT sınavında ise 7 soru çıkmaktadır. Konu anlatımının daha iyi anlaşılması için çıkmış soru örneklerini yazımızın alt kısmında bulabilirsiniz.

Cümle

Anlam bakımından tamamlanmış söz ve söz topluluğudur.

  • Cümlenin içindeki bir kelime cümlenin anlamını etkileyebilir.

Örnekler;

Diyelim bu sene işe girdin. (varsayım)

Yozgat ta en gelişmiş illerimizden biridir. (diğer illerimiz gibi)

  • Bir sözcüğün yükleme yakın olması da cümlenin anlamını etkiler.

Örnekler;

Dün parkta Kadir İrem ‘i gördü. (işten etkilenen vurgulandı)

Dün parkta İrem ‘i Kadir gördü. (işi yapan vurgulandı)

Dün İrem’ i Kadir parkta gördü. (yer vurgulandı)

Kadir İrem’ i parkta dün gördü (zaman vurgulandı)

NOT: Fiil cümlelerinde vurgu yüklemden bir önceki sözcükte iken, isim cümlelerinde vurgu yüklemdedir.

  • Sözcükteki ekler cümlenin anlamını değiştirir

Örnekler;

Sence bu sınavı geçebilir miyim? (göre anlamında)

Kalıpça benden irisin. (karşılaştırma)

  • Noktalama işaretleri de cümlenin anlamını etkiler.

Örnekler;

Yaşlı , adamın geçmesine izin verdi.

Batuhan ; Cem ve Macit’ i maça çağırdı.

A. ANLAMLARINA GÖRE CÜMLELER

Olumlu Cümle

Yüklemdeki yargı gerçekleşiyor veya gerçekleşecek ise cümle olumludur.

  • ”-ma, -me, -maz, -mez, -sız, -siz, -değil, -yok” eklerini almaz.

Olumsuz Cümle

Yüklemdeki yargı gerçekleşmiyor veya gerçekleşmeyecek ise cümle olumsuzdur.

  • ”-ma, -me, -maz, -mez, -sız, -siz, -değil, -yok” eklerini alabilir.

Örnekler

Ali dün gece eve geç saatte geldi. (olumlu)

Son maçta gol atmadı (olumsuz)

Mehmet’ in bugün önemli sınavı var. (olumlu)

Salih bugün okulda değil . (olumsuz)

  • Bazı cümleler biçimce olumlu olsa da anlamca olumsuzdur veya biçimce olumsuz olsa da anlamca olumludur.

Örnekler;

O kızı bugün görmedim değil. (gördüm anlamında)

Bu saatten sonra ne o gelir ne ben giderim. (gitmem anlamında)

Asıl Soru Cümlesi

Yanıt bekleyen soru cümlesidir. ”evet,hayır,peki,tamam…” cevapları verilebilir.

Örnekler;

Ne zaman gittin?

Sinemaya gidelim mi ?

Sözde Soru Cümlesi

Yanıt beklemeyen soru cümlesidir.Cümleye istek,sitem,şaşkınlık… anlamları katar.

Örnekler;

Kapıyı kapatır mısınız ? (istek)

Sen mi yapacaksın bu kadar işi ?(küçümseme)

Anlatım Özellikleri

Doğrudan Anlatım 

Alıntının doğrudan yapıldığı asıl verileni değiştirmeden aktardığımız cümlelerdir.

  • ”dedi, demiş, diyor” gibi kelimeler kullanılır.

Örnekler;

”Ordular ilk hedefimiz Akdeniz.”dedi.

Abim , yarın geleceğim diyor.

Dolaylı Anlatım

Alıntının kendi cümlelerimiz içinde verilerek yapıldığı cümlelerdir.

  • ”söyledi, belirtti, ifade etti” gibi kelimeler kullanılır.

Örnekler;

Konuşmalarında sık sık Tıp bitirdiğini dile getiriyordu.

Dün çok lüks bir otelde kaldığını söyledi.

Duruluk İlkesi

Cümlede gereksiz bir sözcüğün kullanılmamasına duruluk denir.

Örneğin ; Beraber ıslandık yağan yağmurda cümlesi duru bir cümle değildir.Yağan sözcüğü gereksiz olarak kullanılmıştır.

Yalınlık İlkesi

Yalınlık cümlelerinde söz sanatları çok az kullanılır ve süslü dil kullanılmaz.Sade bir anlatımı sahiptir.

Özlülük İlkesi

Özlülük az şeyle çok şey anlatmak anlamına gelir. Atasözleri ve bazı şiirler özlü anlatıma örnektir.

Örneğin; Ağaç yaş iken eğilir.

Özgünlük İlkesi

Özgünlük  taklitten uzak , orijinal, yeni farklı şeyler söylemesi demektir.

Örneğin ; Eserlerine kendi mührünü vuran bir sanatçı kalıcı olur.

Açıklık İlkesi

Cümleden tek anlam çıkarılması gerekir.Anlam belirsizliği olması açıklık ilkesine aykırı olduğu gibi anlatım bozukluğu sebebidir.

Örneğin ; Genç kadına bakarak çok güzelsin dedi. Bu cümle açık bir cümle değildir. Çünkü genç kişi mi yoksa genç kadın mı olduğu açık değil.

Doğruluk İlkesi

Cümlelerin dil bilgisi kurallarına uygun olmasıdır.

B. ANLAM İLİŞKİLERİNE GÖRE CÜMLELER

1-Neden- Sonuç Cümleleri 

Eylemin gerçekleşme nedenini veren cümlelerdir.İki yargının da gerçekleşip gerçekleşmeyeceği bellidir.

Örnekler;

Düzenli spor yaptığı için vücudu sağlamlaştı. (düzenli spor yapması neden ve vücudu sağlamlaştı sonuç.)

Ailesini çok özlemiş ki tamamen buraya yerleşiyor. (ailesini çok özlemesi neden buraya yerleşmesi sonuç)

2-Amaç Cümlesi 

Eylemin hangi amaçla gerçekleştiğini belirtir. Yargılardan birinin gerçekleşip gerçekleşmediği belli değildir.

Örnekler ;

Kilo vermek için düzenli spor yapmalısın.(kilo vermek amaç)

Arabaya benzin alacaktı, petrole gitti. (amaç benzin almak)

NOT : ”-mek için, -mek üzere, -diye, -a, -e” ekinin yerine ”amacıyla” sözcüğünü koyabiliyorsak bu cümle amaç cümlesidir.

3-Koşul-Sonuç Cümlesi 

Bir olayın gerçekleşmesi başka bir olayın gerçekleşmesine bağlı olan cümlelerdir.

Örnekler;

Derslerine biraz daha dikkatini versen atana bilirsin.(Atanabilmesinin şartı derslerine dikkatini vermesidir.)

Sabah oldu mu hemen koşmaya çıkardı.(Koşmaya başlamasının şartı sabah olmasıdır.)

C. CÜMLENİN NİTELİĞİ 

1-Nesnel Cümle

Kanıtlanabilir, düşünce ve duygu yoktur , kişisel değildir son olarakta yorum barındırmayan cümlelerdir.

2-Öznel Cümle

Kanıtlanamayan ,duygu ve düşünceler içeren ve yorum barındıran cümlelerdir.

Örnekler;

Belgeselde bir aslanın yemek arayışı anlatılmış. (NESNEL)

Ülkemizde ilk milli park ilan edilen yer Yozgat’tadır. (NESNEL)

Parkın etrafını birbirinden güzel kokan çiçekler sarmıştı. (ÖZNEL)

Romanda ailesi için çırpınan adamın acı dolu hayatı anlatılıyor.(ÖZNEL)

Üslup (Biçem) Cümleleri

Üslup cümleleri konunun nasıl anlatıldığıyla ilgili cümlelerdir.Sanatçının dili kullanma biçimi, anlatım şekli üslupla ilgilidir.

DİKKAT !!! Üslupla ilgili ifadeleri bulmak için metne yönelttiğimiz “Nasıl anlatılmış” sorusu , üslupla ilgili ifadeleri bulmamıza yardımcı olur.

Örneğin ; Sanatçı  bu eserde betimleyici ve süslü örnekleri bolca kullanmıştır.

İçerik Cümleleri

İçerik cümlesi yazarın eserinde neyi anlattığı cümlelerdir.

Örneğin; Sanatçı bu eserinde Kurtuluş Savaşı döneminde halkın yapmış oldukları kahramanlıkları anlatmış.

Varsayım Cümlesi

Gerçekleşmemiş olayı, gerçekmiş gibi kabul edip ona göre yorum yapma cümleleridir. Diyelim ki, tut ki vb. ifadeler varsayım cümlelerini oluşturur.

Örneğin ; Diyelim ki sınavı kazanamadın ondan sonra ne yapacaksın.

Tanımlama Cümlesi

Tanımlama cümleleri verilen kavramın tanımının yapıldığı cümlelerdir.Tanımlama cümleleri öznel veya nesnel olabilir.

Örneğin; Empati, kendimizi karşımızdaki kişinin yerine koymamızdır.

Düşsel Ögeler

Düşsel ögeler mecaz anlamlı sözcüklerin kullanıldığı cümlelerdir. Hayali unsurlar ve söz sanatları çokça kullanılır.

Örneğin ; Yolu soruyordum rüzgara, Ben duruyordum, yol gidiyordu.

cümlesinde rüzgara yol sormak mecazı bir durumdur.

Azımsama ve Küçümseme Cümleleri

Azımsama miktar olarak az bulma durumudur. Küçümseme ise küçük görme durumudur.

Örneğin ; Bu ücretle çalışacak kimseyi bulamazsın. cümlesi azımsama cümlesidir.

Bu soruyu dedem bile yapar sözcüğü küçümseme cümlesidir.

Yakınma Cümleleri

Sızlanmak, dert yanmak ve şikayet etmek gibi cümleler yakınma cümleleridir.

Örneğin; Kimse benimle ilgilenmiyor.

Yadsıma

İnkar etmek, reddetmektir.

Örneğin ; Bu yanlışı yaptığı halde ısrarla yapmadığını söylüyor.

Kanıksama

Alışmak, kabullenmek anlamına gelir.

Örneğin; Ülkemiz corona virüsü ile yaşamaya alıştı.

Öykünme

Birinin yaptığını yapmaya çalışmak,özenmek benzemeye çalışmak.

Örneğin ; “Murat, film yıldızları gibi davranıyor.

Aşamalı Durum

Aşamalı şekilde ilerlemeyi anlatan cümlelerdir.

Örneğin ; Sınav için çalıştığım konular gün geçtikçe artıyordu.

Öneri Cümlesi

Herhangi bir durumda tavsiyede bulunarak, görülen eksikliğin giderilmesi için yorum yapma cümleleri öneri cümleleridir.

Örneğin ; Sınavı kazanmak istiyorsan bol soru çözüp konu tekrarı yapmalısın.

Çıkarım Cümlesi

Bir yargıdan hareketle başka yargılara varma işine çıkarım diyoruz.

Örneğin; İşte insanoğlunun % 1’e tek başına sahip olmaması gösteriyor ki “susuzluk sorununu” yalnızca küresel ısınmaya bağlamak doğru değildir.

Hayıflanma ve Pişmanlık Cümleleri

Pişmanlık, yapılan bir eylem yüzünden duyulan üzüntü durumudur. Hayıflanma ise yapılmamış eylemlerden duyulan pişmanlıklardır.

Örneğin ; Zamanında keşke daha çok çalışsaydım cümlesi hayıflanma cümlesi iken;

Dün keşke sinemaya gitmeseydim cümlesi pişmanlık cümlesidir.

Cümlede Anlam KPSS TYT Çıkmış Soru Örnekleri

2019 TYT

I. Uyku esnasında solunum sıklığının ve kalp atış hızının düşmesi, vücuda pompalanan kan basıncını azalttığından uykudayken daha fazla üşürüz.
II. Özellikle iki üç aylık bebeklerde, uyurken değişen vücut sıcaklığına bağlı olarak ortaya çıkan ani ölümler, günümüzde yaygın olarak görülmektedir.

Yukarıda verilen II numaralı cümleyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) I. cümlede ifade edilen konuyla çelişen farklı bir durumdan söz edilmektedir.
B) I. cümlede anlatılan durumun sebep olduğu bir olumsuzluktan bahsedilmektedir.
C) I. cümledeki olgunun, çocukları neden daha fazla etkilediği açıklanmaktadır.
D) I. cümlede belirtilen olgunun her bireyde gerçekleşmediği örneklenmektedir.
E) I . cümlede değinilen düşüncenin bilimsel olarak kanıtlandığı gösterilmektedir.

Sorunun doğru cevabı.B 

 

2016 LİSANS KPSS

(I) 19.yüzyılın başlarında Osmanlı donanmasında eğitimini tamamlayamamış leventlerin olması denizcilikte ileri olan kimi ülkelerin iştahını kabartmıştı. (II) Osmanlı , düşmanın güçlü atışlar yapan büyük yelkenli gemilerine karşı koymak üzere kadırgalarını güçlendirmeye çalışıyordu. (III) Donanmaya mali desteği arttırmak maksadıyla olağanüstü tedbirler alınmış ,eyalet merkezlerine elçiler gönderilmişti. (IV) Elçilerin getirdikleri mektupların içeriklerinden ; onların söz ve tavırlarından halk pek hoşlanmamıştı. (V) Osmanlı’nın denizdeki rakipleri, ticaret yollarının kesilmesi halinde Osmanlı donanmasına öldürücü darbenin vurulacağını düşünüyordu.

Bu parçadaki cümlelerin hangisinde neden sonuç ilişkisi yoktur?

A) I      B) II      C) III     D) IV    E) V

Sorunun doğru cevabı.D 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir