KONU ANLATIMI TÜRKÇE

CÜMLENİN ÖGELERİ

                           CÜMLENİN ÖGELERİ

Bu yazımızda Cümlenin Ögeleri ile ilgili konu  anlatımını hazırladık. Cümlenin Ögeleri ile ilgili her yıl ortalama olarak KPSS ve TYT sınavında 1 soru çıkmaktadır.

Bir duyguyu, düşünceyi, dileği , olayı anlatan sözcük ya da sözcükler topluluğuna cümle denir.Cümle içinde sözcüklerin veya sözcük gruplarının üstlendikleri görevlere de öge denir. Temel Ögeler yüklem ve öznedir. Yardımcı ögeler ise nesne, dolaylı tümleç- yer tamlayıcısıdır.

TEMEL ÖGELER

1.Yüklem

  • Yüklem; iş, oluş,hareket bildirerek cümleyi bir yargıya bağlayan sözcük ya da söz öbeğidir.
  • Yüklem, cümlede yargıyı yüklenen birimdir.
  • Cümlenin her yerinde olabilir.
  • Her türlü sözcük ve sözcük öbeği yüklem olabilir.
  • Tamlamalar, söz öbekleri, ikilemeler, yardımcı eylemle kurulan birleşik fiiller, deyimler yüklemi oluşturabilir.

Örnekler;

-Akacak kan damarda durmaz. (durmaz sözcüğü fiil köklü yüklemdir.)

– Buralara gelmemdeki en büyük insan öğretmenimdir.(öğretmenim sözcüğü ad kökenli yüklemdir.)

-Aç tokun yüzüne bakmakla doymaz.

-Deneme, bir düşüncenin ve değer yargılarının yansıtıldığı üründür.

(bir düşüncenin ve değer yargılarının yansıtıldığı üründür. cümlesi yüklemdir.)

-Bu sessizliğin ardından büyük bir fırtınanın kopacağını hissediyorduk.(hissediyorduk sözcüğü yardımcı eylemle kurulmuş birleşik eylemdir ve cümlenin yüklemidir.)

2.Özne

  • Özne, yüklemde belirtilen işi yapan varlık ya da hakkında söz edilen varlıktır.
  • Özne, fiil cümlelerinde “-an ne, “an kim? , isim cümlelerinde “olan ne ?, olan ne ?” sorularına yanıt olur.
  • Sözde özne, gizli özne, gerçek özne yükleme ‘kim,ne’ soruları sorularak yapılır.

Örnekler;

Fabrikada çalışan işçiler sabah erken saatte yola çıkıyorlardı. ( özne fabrikada çalışan işçilerdir.)

-Yakın tarihimizdeki olaylar şiddete meyilli gençleri etkiledi. (olaylar sözcüğü cümlenin öznesidir.)

Cesaretle dolu olmayan adamın başarısı olmaz (Cesaretle dolu olmanın adamın başarısı öznedir.)

Biz/ En kısa sürede sizi ziyaret edeceğiz. (Cümlenin öznesi bizdir. ve gizli öznedir )

Koltuklar değiştirildi. ( kim değiştirildi sorusuna cevap olarak koltuklar cevap veriyor ama koltuklar yapılan işten etkileniyor bu yüzden koltuklar sözde öznedir.)

YARDIMCI ÖGELER

Nesne

-Nesne, öznenin yaptığı işten etkilenen varlıktır.”Öznenin  yaptığı işten etkilenen” ifadesinden yola çıkarak önce özne, sonra nesne bulunmalıdır.

-Öznenin yaptığı işten etkilenen varlık belirtilmişse belirtili nesne, belirtilmemiş ise (genel) bir ifade ise belirtisiz nesne olur.

-Nesne belirtili ve belirtisiz olmak üzere ikiye ayrılır.

-Belirtili Nesne, yükleme sorulan ‘neyi, kimi’ sorularına cevap verir.

– Belirtisiz Nesne, özneyi bulduktan sonraki ‘Ne’ sorusuna cevap verir.

Örnekler;

-Acemi  katır kapı önünde yük indirir. (yük sözcüğü bu cümlede belirtisiz nesnedir)

-Şiirlerinde kendi içinde çatışmalar yaşayan bireyi anlatır.(kendi içinde çatışmalar yaşayan bireyi belirtili nesnedir.)

Zarf Tümleci

  • Zarf tümleci, yüklemde belirtilen eylemin gerçekleşme zamanını,durumunu, miktarını, gerekçesini yönünü vs. bildiren ögedir.
  • Yüklemi eylem olan cümlelerde “nasıl, ne zaman, ne kadar, nereye, neden, niçin, niye, kiminle,neye göre vb. sorularına yanıt olur.

Örnekler;

Akşama tavuk sote yaptım. (akşama zarf tümlecidir.)

-Edebiyatla sinemanın beraberliği çoğu zaman görmezden gelindi. (çoğu zaman zarf tümlecidir)

Aydınlık sokaklara girene kadar yüreğim ağzımdaydı. (Aydınlık sokaklara girene kadar zarf tümlecidir.)

Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı)

  • Dolaylı tümleç, yüklemin bildirdiği yargının yöneldiği, bulunduğu ayrıldığı yeri ve yönü bildiren ögedir.
  • ‘nereye,nerede, nereden, kime, kimde, kimden?’ soruları ile bulunabilir.

Örnekler;

-Adalet ile zulüm bir yerde barınmaz. (bir yerde dolaylı tümleç)

-Adamın iyisi alışverişte belli olur. (alışverişte sözcüğü dolaylı tümleçtir)

-Zehra hava almak için dışarıya çıktı. (dışarıya sözcüğü dolaylı tümleçtir.)

DİKKAT!!! Cümlenin ögeleri bulunurken “YÜKLEM- ÖZNE- NESNE- TÜMLEÇ”  sıralamasını izlemeliyiz.

DİKKAT !!! Ögeler bulunurken tamlamalar, deyimler, bileşik fiiller, yan cümlecikler bölünmezler.

Cümlenin Ögeleri KPSS TYT Çıkmış Soru Örnekleri

2019 TYT 

1.Modern şehir hayatının gün içerisinde onlarca kişiyle iletişime geçmeyi zorunlu kılan ve kişileri binlerce mesaja maruz bırakan yapısı, insana daha önce deneyimlemediği bir uyum sürecini dayatıyor.

Bu cümledeki ögelerin doğru sıralanışı, aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

A) Özne – zarf tümleci – belirtisiz nesne – yüklem

B) Belirtisiz nesne – özne – belirtili nesne – yüklem

C) Zarf tümleci – yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) – özne – yüklem

D) Özne – yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) – belirtili nesne – yüklem

E) Belirtili nesne – zarf tümleci – özne – yüklem

Doğru Cevap D şıkkı.

2018 TYT

Sırf kendi için okuyan, gezen, eğlenen bir aydın kendini yaşarken öldürmüyor mu? Bu cümledeki ögelerin doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

A) Belirtisiz nesne – özne – zarf tümleci – yüklem

B) Zarf tümleci – belirtili nesne – yüklem

C) Özne – belirtili nesne – zarf tümleci – yüklem

D) Özne-Zarf Tümleci- Yüklem

E) Belirtisiz nesne- zarf tümleci-yüklem

Doğru Cevap C şıkkı.

2018 ÖNLİSANS KPSS

Edebiyat sahnesine 1960’lı yılların başında çıkan Nichita Stanescu …

Bu cümle aşağıdakilerden hangisiyle tamamlanırsa cümlelerin ögeleri sırasıyla “Özne-zarf Tümleci- Yer Tamlayıcısı (dolaylı tümleç)- Yüklem şeklinde olur?

A) çeşitli gazete ve dergilerde redaktörlük ve başyazarlık görevlerinde bulundu.

B) daha ilk zamanlarında Romanya’daki edebiyat çevrelerinde fırtınalar kopardı.

C) yarım yüzyıllık yaşamına her biri diğerini aşan mükemmel eserler sığdırdı.

D) yazdıklarıyla kısa zamanda ülkesinin en sevilen şairlerinden biri oldu.

E) ikinci şiir kitabıyla Romanya’daki sanatseverlerin ilgisini çekmeyi başardı.

Doğru Cevap B şıkkı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir