KONU ANLATIMI TARİH

İLK TÜRK İSLAM DEVLETLERİ

İLK TÜRK İSLAM DEVLETLERİ

Bu yazımızda İlk Türk İslam Devletleri ve İlk Türk Beylikleri konu anlatımını hazırladık.İlk Türk İslam Devletleri ve İlk Türk Beylikleri konusu ile ilgili KPSS Sınavında her yıl ortalama 2 soru TYT sınavında ise 2 ortalama soru çıkmaktadır.

Siyahi Tarih

Türk Arap İlişkileri

-Orta Asya’dan İran coğrafyasına doğru göç eden Türk boyları, Hz. Ömer Döneminde Arap-İslam devletinin İran topraklarını fethetmeleri ile ilk kez komşu olmuşlardır.

Talas Savaşı (751) Nedenleri

-Orta Asya’da siyasi otorite boşluğundan yararlanmak isteyen Çin’in egemenlik alanını genişletmek istemesi.

– Abbasi Devleti ve Türk boylarının Çin ile ilerleyişini durdurmaya ve politikalarına engel olmaya çalışması

Talas Savaşı (751) Sonuçları

-İslamiyet Orta Asya’da yayılmaya başlamıştır.

-Savaş sonucunda Karluklar toplu halde İslamiyete geçmiştir.

Türk-İslam tarihi başladı.

-Çin’in dışında da kağıt üretilmeye başlandı.

-Türk-Arap ilişkilerinde dostluk süreci hızlandı.

DİKKAT !!! Talas Savaşı’nın Türk tarihi açısından en önemli sonucu Türk boylarının kitleler halinde İslamiyet’i benimsemeye başlamasıdır.

Türklerin İslamiyet’i Benimsemelerinin Nedenleri

-Gök tanrı inancı ile İslamiyet arasındaki benzerlikler

-Savaş ve ticari faaliyetlerin kültürel etkileşime yol açması

-Cihan ve cihat politikalarının benimsenmesi

-Abbasi Devletinin hoşgörü politikaları

Türklerin İslamiyeti Seçmesinin Sonuçları

-İslamiyet’in korunup yayılmasına katkı sağlamışlardır.

-Doğudan gelen Moğol baskıları, batıdan gelen Bizans ve Haçlı saldırılarına karşı İslam dünyasını korumuşlardır.

İLK MÜSLÜMAN TÜRK DEVLETLERİ

Asya’da Kurulanlar

-Karahanlılar

-Gazneliler

-Büyük Selçuklu Devleti

-Anadolu Selçuklu Devleti

Afrika’da Mısırda Kurulanlar

-Tolunoğulları

-İhşitler

-Eyyübiler

-Memlukluler

Karahanlılar (Afrasiyapoğulları) (840-1212)

-Kurucusu “Kül Bilge Kadir Han’dır.

-İslamiyet’i devletin resmi dini olarak kabul edilen ilk büyük Türk-İslam devletidir.

-Resmi dilleri Türkçe’dir.(Ulusçu Yapı)

-Karluk, Yağma, Çiğil ve Tuhsi boylarının bir araya gelmesiyle kurulmuşlardır.

-Yöneticisi ve halkının tamamı Türklerden oluşmuştur.

İlk Türk İslam Medresesi olan Semerkant Medresesini inşa etmişlerdir.

-Bimerhane (hastane) inşa etmişlerdir.

-Ribat adı verilen kervansaraylar inşa etmişlerdir.

-İlk Türk İslam yazılı edebi eserlerini vermişlerdir.

-Dünya tarihinin ilk burslu öğrencilik sistemini başlatmışlardır.

-Düzenli posta teşkilatı kurulmuştur.

-Satuk Buğra Han Dönemin’de İslamiyet devletin resmi dini ilan edildi.

-Ebu Nasr Han, Abbasi halifesi tarafından tanınan ilk Karahanlı hükümdarıdır.

-En parlak dönemi Yusuf Kadir Han dönemindedir.

-Türk-İslam tarihinin ilk vakıf sistemini kurmuşlardır.

DİKKAT !!! Kutadgu Bilig Tamgaç Buğra Han’a sunulmuştur.

Karahanlı Devleti Mimari Eserleri

-Arap Ata Türbesi

-Ayşe Bibi Türbesi

-Semerkant Medresesi

-Degaron Cami

-Şir Kebir Cami

-Ribat-ı Malik Kervansarayı

Gazneliler (963-1197)

-Kurucusu Alp Tigin’dir.

-Kuruldukları yerin ismini almışlardır.

-Padişah unvanını kullanan ilk Türk Hükümdarı Alp Tigindir.

-Çok uluslu ilk Türk-İslam Devletidir.

-En önemli hükümdarı Gazneli Mahmut’tur.

-Firdevsi Şehnameyi Gazneli Mahmut’a sunmuştur.

-Sultan unvanını kullanan ilk kez Gazneli Mahmut kullanmıştır.

-Gazneli Mahmut’u unvanları Sultan, Hindistan Fatihi, Yemin ed Devle Emin el Mille ve Sultandır.

-Irakta’ki Abbasi halifesini , Şii Büveyhoğulları’na karşı korudu.

-Gazneli Mahmut Hindistan’a 17 sefer yaparak İslamiyet’in yayılmasını sağlamıştır.

-Gazneli Mahmut, Biruni için Sarayımın en kıymetli hazinesi demiştir.

Gazneliler Mimari Eserleri

-Leşkeri Bazar Sarayı

-Leşkeri Bazar Cami

-Arusü’l Felek cami

-Beyhakiye Medresesi

-Zafer Kuleleri

Gazneliler Önemli Bilim İnsanları

-Firdevsi -Utbi – Buruni  – Beyhaki

Büyük Selçuklu Devleti (1040-1157)

-Nişabur kenti başkent olmak üzere Oğuzların Kınık Boyu tarafından kurulan ilk büyük Oğuz kökenli Türk-İslam devletidir.

-Resmi dilleri Farsçadır.

-1040 Dandanakan savaşı sonrasında İran’da kurulmuştur.

-En parlak dönemi Sultan Melikşah dönemidir.

-1048’de Bizans’ı Pasinler Savaşıyla mağlup etti.

Tuğrul ve Çağrı Bey Dönemi

-Büyük Selçuklu Devleti resmen kuruldu. (Dandanakan Savaşıyla)

-İlk Büyük Selçuklu medresesi Nişabur Medresesi adıyla Nişabur’da açıldı.

-Gazneliler yıkılma sürecine girdi.

-Rey şehri alınarak başkent yapıldı.

1048 Pasinler Savaşı

-Büyük Selçuklu Devleti, Bizans ve onlara yardım eden Gürcüleri ve Ermenileri yendi.

-Büyük Selçuklu Devleti ile Bizans arasında yapılan ilk savaştır.

-Türk-Ermeni ilişkileri ilk kez başladı.

1071 Malazgirt Savaşı

-Büyük Selçuklu Devleti ile Bizans arasında yapılmıştır. Savaşı Büyük Selçuklular kazanmıştır.

-Savaş sonunda Anadolu’nun kapıları tamamen Türklere açıldı.

-Anadolu’da ilk Türk-İslam Devletleri kuruldu.

-Türklerin Batı’ya ilerleyişi hızlanmıştır.

-Haçlı seferlerine neden oldu.

-Türkiye tarihi başladı.

-Bizans vergiye bağlandı.

-Peçenekler ve Oğuzlar, Bizans ordusundan ayrılarak Büyük Selçuklu Devleti’ne yardım ettiler.


DİKKAT !!! Malazgirt- Yurt Açan Büyük Taarruz- Yurt Kurtaran Miryakefelon- Yurt Tutan

Büyük Selçuklu Devleti’nin Yıkılmasının  Nedenleri

-Taht kavgaları

-Abbasilerin gizli faaliyetleri

-Oğuzların devlete küsmesi

-Batınilik ayaklanmasının yoğunlaşması

-Devletin yönetim kademelerinde İran kökenli görevlilere daha çok yer verilmesi.

-Karahitaylarla yapılan Katvan Savaşı’nın kaybedilmesi

Büyük Selçuklu Devleti Mimari Eserleri

-İsfahan Mescid-i Cuma

-Kazvin Mescid-i Cuma

-Nişabur Medresesi

-Nizamiye Medresesi

-Sencer Türbesi

Mısırda Kurulan Türk İslam Devletleri

Tolunoğulları (868-905)

-Afrika’da ilk Türk-İslam sentezini başlatan devlettir.

-Mısırda kurulan ilk Türk-İslam Devletidir.

-Tolunoğlu Ahmet tarafından kurulmuştur.

-Abbasiler tarafından yıkılmıştır.

-Maristan adıyla önemli hastaneler ve eczaneler kurdular.

Akşitler (İhşitler) (935-969)

-Abbasilerin Suriye valisi Ferganalı Muhammet Togaç tarafından Mısır’da kuruldu.

-Yöneticileri Türk, halkı Araptır.

-Fatimiler tarafından yıkıldılar.

Hicaz bölgesine sahip olan ilk Türk-İslam Devletidir.

Eyyubiler (1174-1250)

-Kurucusu Selahattin Eyyubidir ve kurucusundan ismini almıştır.

-1187 Hittın Savaşı ile Haçlıları mağlup edip Kudus’ü Haçlılardan almıştır.

-Memlüklerin kurucusu Aybek tarafından yıkıldılar.

Memlükler (Kölemenler) (1250-1517)

-Aybek tarafından Mısır’da kurulmuştur.

-Resmi dilleri Arapça ve Türkçedir.

-1516 Mercidabık, 1517 Ridaniye Savaşları ile Osmanlı’ya yenilmiş ve yıkılmışlardır.

-1258 yılında halife Memlüklere sığınınca halifelik Memlüklere geçmiştir.

DİKKAT !!! Memlüklerden günümüze kalan en önemli eserleri; Baybars Cami, Kayıtbay Cami ve Kalavun Camidir.

ANADOLU’DA KURULAN TÜRK İSLAM DEVLETLERİ

Beyliklerin Ortak Özellikleri

-Malazgirt Savaşı sonucu Büyük Selçuklu Devleti’ne bağlı olarak kuruldular.

-Anadolu Selçuklu Devleti tarafından yıkıldılar.

-İkta sistemi sonucu kuruldular. (Çaka Beyliği hariç)

-Anadolu’nun Türkleşmesini, İslamlaşmasını ve imarlaşmasını sağladılar.

-Haçlılara, Ermenilere, Gürcülere ve Bizans’a karşı savaştılar.

-Anadolu’da Türk nüfusunu artırdılar.

Danişmentliler (1080-1178)

-Danişment Ahmet Gazi tarafından Sivas Merkezli Kayseri, Tokat, Malatya civarında kurulmuştur.

-İlk beyliklerin en güçlü olanıdır.

-Anadolu’da para bastıran ilk Türk beyliğidir.

-En önemli eserleri Anadolu’da ilk medrese olan Yağıbasan Medresesidir.

-Eserleri; Kayseri Ulu Cami, Niksar Ulu Cami, Kayseri Kölük Cami ve Kayseri kölük medresesi

Saltuklular (1072-1202)

-Malazgirt Savaşından sonra Anadolu’da kurulan ilk beyliktir.

-Erzurum ve çevresinde kurulmuştur.

-Emir Saltuk Türbesi, Mama Hatun Türbesi, Mama Hatun Kersansarayı, Kale Cami, Üç Kümbetler, Tepsi Minare ve Micingerd kalesidir.

Mengücekler (1080-1228)

-Mengücek  Gazi tarafından Erzincan merkezli kurulmuştur.

-Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası ve Kayıtbay Cami en önemli eserleridir.

DİKKAT !!! Mengüceklerin en önemli eseri olan Divriği Ulu Cami, UNESCO tarafından dünya mirası listesine alınmıştır.

Artuklular (1102-1409)

-Artuk Bey tarafından Elazığ, Mardin, Batman, Diyarbakır’da kuruldu.

-Robotik ve Sibernetik bilimin babası El-Cezeri Artuklulara hizmet etmiştir.

-İlk beylikler içerisinde en son yıkılan beyliktir.

-Haçlılarla savaştılar.

-Eserleri ; Malabadi Köprüsü (Batman) , Artuklu Sarayı , Semanin Medresesi, Hatuniye Medresesi, Hasankeyf Kalıntılarıdır.

Çaka Beyliği 

-Çaka Bey tarafından İzmir’de kurulmuştur.

-Çaka Bey ilk Türk denizcisidir.

-İlk beylikler içerisinde ikta sistemi ile kurulmayan tek beyliktir.

DİKKAT !!! Çaka Bey’in 1081 yılında kurduğu donanma, günümüzde Deniz Kuvvetleri Komutanlığının kuruluş yıl dönümü olarak kutlanmaktadır.

Dilmaçoğulları

-Bitlis Ulu Cami sanatının en eşsiz örneğidir.

Anadolu Selçuklu Devleti (1077-1308)

-Malazgirt Savaşından sonra Süleyman Şah tarafından kurulmuştur.

-Devletin ilk merkezi İznik’tir. I.Haçlı seferleri sonucunda başkent İznik’ten Konya’ya taşındı.

-Anadolu’da ilk defa Türk siyasi birliğini sağlamışlardır.

-Süleyman Şah Suriye Selçukluları ile yaptığı savaşta hayatını kaybetmiş ve Süleyman Şah’ın mezarı Caber Kalesindedir.

-I.Mesut, II. Haçlı Seferleri ile mücadele etmiş, adına ilk bakır parayı bastırmıştır.

-II.Kılıçarslan ise ilk altın parayı bastırdı.

Anadolu Selçuklu Devleti Ticareti Geliştirmek İçin ;

-Kervansaraylar yaptırdı.

-Sigortacılık sistemi başlatıldı.

-Suğdak, Sinop, Samsun,Antalya alındı.

-Türkiye’de denizciliğin öncüsü olmuştur.

Miryakefalon Savaşı (1176)

-Anadolu Selçuklu Devleti ile Bizans arasında yapılmıştır.

-Nedeni; Haçlı Seferleri ile Türkleri Anadolu’dan atamayacağını anlayan Bizans doğrudan savaşa girmiştir.

– Savaşı Anadolu Selçuklu Devleti kazanmış ve Anadolu kesin Türk yurdu haline gelmiştir.

-Bu savaşa “Yurt tutan savaşı” denildi.

-Yassıçemen Savaşı (1230)

-Anadolu Selçuklu Devleti ile Harzemşahlar arasında olmuştur.

-Nedeni ; Harzemşahların Anadolu’nun doğusuna doğru ilerlemelerini önlemek amacıyla yapılmış ve Anadolu Selçuklu Devleti savaşı kazanmıştır.

-Savaşın sonunda Harzemşah Devleti yıkılma sürecine girdi ve doğuda birçok bölge kontrol altına alındı.

-1240 yılında Türk tarihinin ilk dini nitelikli isyanı “Baba İshak İsyanı” çıkmıştır.

Kösedağ Savaşı (1243)

-Anadolu Selçuklu Devleti ile Moğollar arasında olmuştur.

-Anadolu Selçuklu Devleti Savaşı kaybetti.

Kösedağ Savaşı Sonuçları

-Bu savaştan sonra Anadolu Selçuklu Devleti yıkılma sürecine girdi.

-Anadolu’da Moğol hakimiyeti başladı.

-Anadolu Türk siyasi birliği bozuldu.

-Anadolu tahrip edildi.

-Anadolu’da Türk nüfusu arttı.

Anadolu Selçuklu Devleti’nin  Yıkılma Nedenleri

-Baba İshak İsyanının olumsuz etkisi

-Anadolu’da yeni beylikler kurulması

-Kösedağ Savaşının kaybedilmesi

-Uç beylerinin kendi devletlerini kurmak için yaptıkları olumsuz faaliyetler

-Anadolu Selçuklu Devleti’nin yıkılmasıyla birlikte Anadolu’da II.Beylikler Dönemi başlamıştır.

II.Dönem Anadolu Türk Beylikleri

Karamanoğulları (1256-1487)

-İkinci beylikler arasında kurulan en güçlü beyliktir.

-Konya merkez olmak üzere kuruldu.

-Mehmet Bey Dönemin’de Türkçe ilk kez resmi dil olarak ilan edildi.

Germiyanoğulları (1299-1429)

-Yakup Bey tarafından Kütahya merkez olmak üzere kurulmuştur.

Menteşeoğulları (1261-1464)

-Menteşe Bey tarafından Muğla ve çevresinde kuruldu.

-Denizcidir.

Aydınoğulları (1308-1426)

-Aydınoğlu Mehmet Bey tarafından Aydın ve çevresinde kuruldu.

Saruhanoğlulları (1313-1410)

-Saruhan Bey tarafından Manisa merkez olmak üzere kuruldu.

Hamitoğlulları (1300-1423)

-Dündar Bey tarafından Isparta ve çevresinde kuruldu.

Candaroğulları (1292-1461)

-Yaman Candar tarafından Kastamonu ve Sinop çevresinde kuruldu.

Karesioğulları (1304-1360)

-Karesi Bey tarafından Çanakkale Balıkesir merkez olmak üzere kuruldu.

-Osmanlı Devletine bağlanan ilk beyliktir.

-Bu beyliğin alınmasıyla Osmanlı Devleti’nin Rumeliye geçişi hızlandı.

Osmanoğulları (1299-1922)

-Söğüt ve Domaniç bölgesinde kurulmuştur.

Dulkadiroğulları (1337-1515)

-Karaca Bey tarafından Kahramanmaraş ve çevresinde kuruldu.

Diğer Beylikler : Eretna Beyliği, Ramazanoğulları, Eşrefoğulları, Canikoğulları, Tacettinoğulları, Alaiye Beyliği, Çobanoğulları Beyliğidir.

ORTA ÇAĞ ve YAKIN DOĞUDA KURULAN DİĞER TÜRK DEVLETLERİ

Akkoyunlular (1350-1502)

-En önemli hükümdarı Uzun Hasandır.

-Şii karekterli Türk Devleti’dir.

-Kuran-ı Kerim’i Türkçeye çevirdiler.

-Ali Kuşcu, Celaleddin Devvani, İsa Savcı önemli bilim adamlarıdır.

Karakoyunlular (1365-1469)

-Kurucusu Bayram Hocadır.

-Azerbaycan’ın Türkleşmesinde etkili oldular.

Safeviler (1502-1736)

-Şah İsmail tarafından İran merkezli kurulmuşlardır.

-1514 Çaldıran Savaşıyla Osmanlıya yenilip yıkılmışlardır.

Babür İmparatorluğu (1526-1858)

-Babür Şah tarafından Hindistan’da kurulmuşlardır.

-Babürşah Babürname adında önemli bir eser yazmıştır.

-Cihan Şah eşi Mümtaz Sultan için Tac Mahal’i yaptırmıştır.

Harzemşahlar (1097-1231)

-Kendilerini Büyük Selçuklu Devletinin devamı olarak görmüşlerdir.

-1230 yılında yapılan Yassıçimen Savaşı’nı Anadolu Selçuklu Devleti’ne karşı kaybetmişlerdir.

Türk Kültüründen Etkilenen Moğol Devletleri

1.Altın Orda Devleti (1227-1502)

-Karadenizin kuzeyinde kuruldular.

-Timur İmparatorluğu tarafından yıkıldı.

2.İlhanlı Devleti (1256-1336)

-Hülagi Han tarafından Tebriz (İran) da kuruldular.

-Abbasilere son verdiler.

3.Çağatay Hanlığı

-Türkistan’da kurulmuşlardır.

-Timurlular tarafından yıkıldılar.

4.Kubilay Hanlığı  (1280-1368)

-Kubilay tarafından Çin’de kurulmuştur.

-İslamiyeti benimsemediler ve Çinliler içinde asimile oldular.

-Marco Polo “Geziler Kitabı” adlı eserinde bu hanlığı anlattı.

TARİH TÜM KONU ANLATIMI İÇİN TIKLAYINIZ.

TARİH TÜM KONU TESTLERİ İÇİN TIKLAYINIZ.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir