KONU ANLATIMI TARİH

İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK TARİHİ

İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK TARİHİ

Bu yazımızda İslamiyet Öncesi Türk Tarihi ile ilgili konu anlatımını hazırladık. İslamiyet Öncesi Türk Tarihi konusu  ile KPSS Sınavında ortalama olarak 1-2 soru TYT-AYT sınavında ise ortalama 1 soru gelmektedir.İslamiyet Öncesi Türk Tarihi konusunun daha iyi anlaşılması için alt kısımda bulunan linkten test ve doğru yanlış sorularını çözmenizi tavsiye ederiz.

Türk Adının Anlamı

-Uygur metinlerinde “güç kuvvet”,

-Kaşgarlı Mahmut’un “Divan-ı Lügati-t Türk” adlı eserinde “olgunluk çağı”

-Ziya Gökalp “Töreli, Nizam sahibi”

-Çin kaynakları “Migfer”

-İran Kaynaklarında ise “Güzel İnsan” olarak geçmektedir.

DİKKAT !!! Türk adı ilk kez Çin kaynaklarında kullanılmıştır.

DİKKAT !!! Türk kelimesini devlet olarak ilk defa Göktürkler kullanmıştır.

DİKKAT !!! Türkiye adı ilk kez Bizans kaynaklarında kullanılmıştır.

Orta Asya Kültür Merkezleri

-Anav : Orta Asya’nın en eski kültürüdür.

-Afanesyevo Kültürü

-Andronova Kültürü

-Karasuk Kültürü

-Tagar Kültürü

-Keltaminar Kültürü

Orta Asya’nın Coğrafi Özellikleri ve Sonuçları

-Türk boyları sürülerine su ve otlak bulabilmek için göçebe yaşam sürmüştür.

-Orta Asya’nın bitki örtüsü bozkırdır.

-Göçebe bir yaşam Türklerde mücadeleci ve teşkilatlı yapı oluşturmuştur.

-Orta Asya’nın karasal bir iklime sahip olması, tarıma elverişli olmaması, Türklerin hayvancılıkla uğraşmasına neden olmuştur.

Göçlerin Nedenleri

Ekonomik Nedenler

-Kuraklık

-İklimin değişmesi

-Hayvan Hastalıkları

-Nüfusun artması

Siyasi Nedenler

-Boylar arası mücadele

-Dış baskılar

-Fetih arzusu (Cihan hakimiyeti)

Göçlerin Sonuçları

-Türk kültürü geniş alanlara yayılmıştır.

-Yeni Türk devletleri kurulmuştur.

-Türklerin dil ve din yapısı değişti.

-Türk tarihinin bir bütün olarak incelemesi zorlaştı.

Anadolu’ya Akınlar Düzenleyen İslamiyet Öncesi Türk Devlet ve Boyları

-Avrupa Hun Devleti

-Sibirler

-Peçenekler

-İskitler

BİLGİ NOTU : Türkler göç ettikleri coğrafyaları teşkilat, askerlik ve maden işleme alanında etkilemiştir.

DİKKAT !!! Tarihte ilk bilinen Türk Boyu İskitler (Sakalar)’dır.

DİKKAT !!! İlk bilinen Türk Devleti Asya Hun Devletidir.

İslamiyet Öncesi Türk Devlet ve Toplulukları

Orta Asya’da Kurulan Türk Devletleri 

-İskitler

-Asya Hunları

-Göktürkler

-Uygurlar

-Karluklar

-Kırgızlar

-Türgişler

Avrupa’da Kurulan Türk Devletleri 

-Avrupa Hunları

-Macarlar

-Bulgarlar

-Kıpçaklar

-Sibirler

-Hazarlar

NOT : Hem Orta Asya hem de Avrupa’da kurulan devletler “Hunlar ve Avarlar’dır.

İskitler (MÖ 8.Yüzyıl- MÖ 2.yüzyıl)

-Tarihte bilinen ilk Türk topluluğudur.

-İlk Türk kadın hükümdar olan “Tomris” İskit hükümdarıdır.

-Alp Er Tunga ve Şu destanları İskitlere aittir.

-Türk sanatına hayvan üslubunu kazandırdılar.

-İlk ve en önemli hükümdarı “Alper Tunga’dır.”

-Ordularında Amazon denilen kadın savaşçılar vardır.

-İlk defa balbal örnekleri veren, ilk kez atı evcilleştiren, ilk kez tekerleği kullanan, ilk kez göç eden Türk topluluğudur.

-Bozkırın kuyumcuları olarak bilinir.

DİKKAT !!! Firdevsi Şehname adlı eserinde Alp Er Tunga’dan “Afrasyab” olarak bahsedilmiştir.

Asya Hun Devleti (MÖ 220-MS 216)

-Bilinen ilk hükümdarı Teoman’dır.

-Tarihte bilinen ilk Türk Devletidir.

-Orta Asya’da kurulan ve teşkilatlanan ilk Türk Devletidir.

-Orta Asya’da ilk kez siyasi birliği sağlayan Türk Devletidir.

-En önemli hükümdarı Mete Han’dır.

-Tüm Türk Devletleri tek bayrak altında toplayan ilk Türk Devletidir.

-İpek  Yolu’na hakim olan ilk Türk Devletidir.

-Asya Hunlarının Çin üzerine akınlar düzenlemesi, Çin Seddi’nin yapılmasına neden olmuştur.

-Mete Han tarihte orduları ilk kez “Onlu Sisteme” göre düzenlemiştir ve Türk boylarını tek bayrak altında toplamıştır.

Kavimler Göçü

-Asya Hun Devleti’nin parçalanmasından sonra batıya doğru göç eden Hunlar, önlerine çıkan barbar kavimlerini Avrupa’nın içlerine kadar sürüklemiştir. Bu olaya Kavimler Göçü denilmiştir.

Kavimler Göçü Sonuçları

-Roma İmparatorluğu Doğu (Bizans) ve  Batı olarak ikiye ayrılmıştır.

-İlk Çağ sona ermiş, Orta Çağ başlamıştır.

-Avrupa’nın siyasi haritası değişmiştir.

-Avrupa’da feodalite (derebeylik) ortaya çıkmıştır.

-Avrupa’da kilise önem kazanmış, skolastik düşünce ortaya çıkmıştır.

-Türk kültürü Avrupa’ya yayılmış, Avrupa Hun Devleti kurulmuştur.

Avrupa Hun Devleti (374-469)

-Avrupa’da kurulan ilk Türk Devleti’dir.

-Kurucusu Balamir’dir.

-Atilla en önemli hükümdarıdır.

-Macaristan’da kurulmuştur.

-Atilla’nın lakapları; Tanrı’nın kırbacı, Cesur kavimlerinin efendisi,

-Atilla Batı Roma İmparatorluğu üzerine Galya ve İtalya seferlerini düzenlemiştir.

I.Köktürk Devleti (552-745)

-Tarihte Türk adını ilk defa resmi devlet ismi olarak kullanan Kök Türklerdir.

-Bumin Kağan tarafından Avarlara son verilerek Ötüken’de kurulmuşlardır.

-Bizans’a Orta Asya’da elçi gönderen ilk Türk Devletidir.

-En parlak zamanı Mukan Kağan dönemidir.

-İpek Yolu’na hakim olabilmek için Sasanilerle işbirliği yaparak Akhunları yıktılar. Daha sonra Sasanilere karşı Bizansla işbirliği yaptılar.

II.Kök Türk Devleti (552-745)

-Bağımsızlık mücadelesi vererek kurulan ilk Türk devletidir.

-Kutluk Kağan önderliğinde ayaklanan Türkler Ötüken merkezli Kutluk Devle’tini kurdular.

-En önemli hükümdarları Bilge Kağan ve Kültigin’dir.

-Vezirleri Tonyukuktur.

-Türk tarihinde ilk kez alfabe kullanmışlardır. (Göktürk alfabesi)

-Türk tarihine ait ilk yazılı ve ilk milli eserleri Orhun Abidelerini yazmışlardır.

-Karluk, Basmil, Uygur saldırıları sonucu yıkıldılar.

Orhun Abideleri (Kök Türk Yazıtları)

-Bilge Kağan , Kül Tigin yazıtında Çin’e karşı izlediği politikalardan bahsetti. Tonyukuk yazıtında ise II.Kök Türk Devleti’nin kuruluş dönemi anlatılmıştır.

-Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk adına dikilmiştir.

-İlk kez Danimarkalı bilim adamı Wilhelm Thomsen tarafından çözülmüştür.

-Türk Tarihinin en eski yazılı kaynaklarıdır.

-Siyasetname özelliği taşıyan ilk belgedir.

Göktürk alfabesiyle yazılmıştır.

-Eserde sosyal devlet anlayışı, vatan millet sevgisi, hükümdarların yaptıkları, Türkleri siyasi yaşantıları, Türk-Çin ilişkileri gibi konular üzerinde durulmuştur.

Uygur Devleti (744-840)

-Kutluk Bilge Kül Han tarafından kurulmuştur.

-En parlak dönemleri Moyen Çor dönemidir.

-Merkezi önce Ötüken, daha sonra Karabalsagundur.

Din değiştiren ilk Türk Devletidir.(Manihaizm, Budizm)Bögü Kağan döneminde değiştirmişlerdir.

-Başkent değiştiren ilk Türk Devletidir.

Matbaayı ilk kez kullanan Türk Devletidir.

-Türklerde hukuk sistemini yazılı hale getiren ilk Türk Devletidir.

-Moğolların Türkleşmesi sürecini başlatan ilk Türk devletidir.

-İlk tiyatro oyunu Uygurlara aittir.

Minyatür, fresk sanatlarını ilk kez kullanan Türk devletidir.

-Sulama kanalları açıldı tarım yapıldı ve yerleşik yaşama geçildi.

-Maniheizm dininin etkisiyle hayvansal gıdalarının yenilmesinin yasaklanmasıyla savaşçılık öz kaybetmiştir.

-İlk defa kütüphaneler  kurulmuştur.

-İlk kez örgün eğitim kurumları oluşturmuşlardır.

-Türk tarihinde ilk defa kağıt para (çav) kullandılar.

-Türk bankacılık sistemi temellerini atmışlardır.

-Resim sanatı gelişti ve resim sanatı ile uğraşanlara “bedizci”, duvar resimlerine fresko denir.

-Töreleri yazılı hale getirmişlerdir.

Diğer Türk Devletleri ve Toplulukları

Avarlar

-Kurucusu Bayan Handır.

-İstanbul’u kuşatan ilk Türk Devletidir.

-Hem Asya’da hem de Avrupa’da devlet kurdular.

-Hunlarla birlikte üzengiyi Avrupa’ya taşıdılar.

-619 ve 626 yıllarında Sasanilerle birlikte İstanbul’u iki kez kuşatmışlardır.

-Hristiyanlığı kabul eden ilk Türk devletidir.

-Çin kaynaklarında Juan-Juan, Göktürk kaynaklarında Apar adıyla anılmışlardır.

Hazar Hakanlığı

Museviliği kabul eden ilk Türk Devletidir.

-Orduda ücretli asker kullanan ilk Türk Devletidir.

-Emevilerle savaşarak İslamın yayılmasını bir süre engellemişlerdir.

-Ticarette önemli gelişmeler kaydetmişlerdir.

Bulgarlar (583-1237)

-Kurum Han tarafından İstanbul’u ikinci kez kuşatmışlardır.

-Hazarların baskısı ile Tuna ve İtil (Kama) Bulgarları olarak ikiye ayrılmışlardır.

-İtil Bulgarları İslamiyeti kabul eden ilk Türk Devletidir. Aynı zamanda İslamiyeti devletin resmi dini haline getiren ilk Türk Devletidir.

-Tuna Bulgarları Boris Han zamanında Hristiyanlığı kabul etmiştir.

-Ünlü seyyah İbni Fadlan, Rihle (yolculuk) eserinde İtil Bulgarlarından bahsetmiştir.

Macarlar

-Türk tarihindeki ilk Türkoloji Enstitüsünü kurmuşlardır.

-Bilinen ilk liderleri “Arpad’dır.

-Almanların doğuya ilerlemelerini engellemişlerdir.

-Hristiyanlığı kabul ederek Türklük özelliklerini  kaybetmişlerdir.

Peçenekler

-Devlet kuramamışlardır boylar halinde yaşamışlardır.

-Bizans ordusunda ücretli askerlik yapmışlardır.

-Kıpçaklar tarafından yıkılmışlardır.

Karluklar (627-1212)

-İslamiyet’i kabul eden ilk Türk boyudur.

-Karahanlıların temelini oluşturmuşlardır.

-Moğollara itaat eden ilk Müslüman-Türk boyudur.

-Müslümanlarla işbirliği yaparak Orta Asya’nın Çinlileşmesini engellemişlerdir.

Akhunlar (Eftalitler)

-Hunların bir kolu olup Afganistan’ın batısında kurulmuşlardır.

Başkurtlar

-Altınorda egemenliğine girmişlerdir.

-İbni Faldan, Seyahatname adlı eserinde Başkurtlardan bahsetmiştir.

Tabgaçlar

-Çin’de kurulan ilk Türk Devletidir.

Uzlar

-Hristiyan oğuzlara denir.

-Bizans ordusunda ücretli askerlik yapmışlardır.

-Malazgirt Savaşı sırasında taraf değiştirdiler.

Sibirler (Sabirler/Sabarlar)

-Bizansa karşı Sasanilerle ittifak yapmışlardır.

-Anadolu’ya 3.büyük Türk akınını yaptılar.

Kırgızlar (840-1207)

-Moğol hakimiyetine giren ilk Türk Devletidir.

-Dünya tarihinde ilk kez milletlerarası yarışma düzenleyen devlettir.

-Manas Destanı ve Yenisey Kitabelerini oluşturmuşlardır.

-Ölülerini yakan tek Türk Devletidir.

-Uygurları yıkarak merkez Ötükende devlet kurmuşlardır.

Türgişler

-Kurucusu ve en bilinen hükümdarı Baga Tarkandır.

-Baga Tarkan kendi adına para bastıran ilk Türk hükümdarıdır.

Oğuzlar

-Türk boyları arasında en kalabalık ve siyasi alanda etkili olan boydur.

-10 yy sonlarına doğru İslamiyet’i kabul eden Oğuzlar Büyük Selçuklu Devleti , Anadolu Selçuklu Devleti ve Osmanlı Devlet’ini kurmuşlardır.

İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK DEVLETLERİNDE KÜLTÜR-MEDENİYET KONU ANLATIMI İÇİN TIKLAYINIZ.

TARİH TÜM KONU ANLATIMI İÇİN TIKLAYINIZ.

TARİH TÜM KONU TESTLERİ İÇİN TIKLAYINIZ.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir