KONU ANLATIMI TÜRKÇE

NOKTALAMA İŞARETLERİ

NOKTALAMA İŞARETLERİ

Bu yazımızda Noktalama İşaretleri konu anlatımını hazırladık.Noktalama işaretleri ÖSYM’nin yapmış olduğu bütün sınavlarda karşımıza çıkan önemli bir konudur. Noktalama işaretleri kurallarını öğrenip bol soru çözdüğümüz zaman çok kolay yapabileceğiniz bir konudur.Noktalama İşaretleri konusundan KPSS ve TYT sınavlarında her yıl ortalama 1 soru gelmektedir. Konu anlatımının daha iyi anlaşılması için KPSS ve TYT çıkmış soru örneklerini de bulabilirsiniz. 

Noktalama işaretleri; metinlerde, yazılarda, makalelerde duygu ve düşüncelerimizi daha açık ifade etmek, okumayı ve  anlamayı kolaylaştırmak, sözün vurgu ve ton gibi özelliklerini belirtmek üzere kullanılır.

NOKTA(.)

Cümlelerin sonuna konur.

Örnekler;

-Akşam saat dokuzda eve geldim.

-Bursa Osmanlı devletine başkentlik yapmıştır.

-Onunla Yozgat’ta 2015 yılında tanışmıştık.

Matematikte çarpma işareti olarak kullanılır.

Örnekler;

15.6 = 90

12.4= 48

10.7 =70

Bazı kısaltmaların sonuna konur.

Örnekler;

Prof Dr. , Alb.(albay) , Cad. (cadde),  Alm. (Almanca),

Tarihler yazılırken gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için kullanılır.

Örnekler;

-24.05.2020 , 19.07.2000, 05.11.1992

DİKKAT!!! Tarihler yazılırken ay adları yazıyla da yazılabilir. Bu durumda ay adlarından önce ve sonra nokta kullanılmaz.

Örnekler;

23 Nisan 1920 , 19 Mayıs 1919 , 5 Kasım 1992

Saat ile dakika arasına konur.

Örnekler;

Onunla saat  09.30 da buluşacağız.

Pazar günü saat 11.00 da uçağım kalkacak.

Sayılardan  sonra sıra bildirmek için konulur.

Örnekler;

-2.(ikinci) , II. Abdülhamit , 8.Cadde

Ağ adreslerinde kullanılır.

Örnekler;

www.bilgiagacım.com

www.meb.gov.tr

Dört ve dörtten çok rakamlı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve araya nokta konur.

Örnekler;

120.987

12.745

VİRGÜL (,)

Birbiri ardınca sıralanan eş görevli (ad,sıfat, zamir dolaylı tümleç,özne) kelime ve kelime gruplarının arasına konur.

Örnekler;

-Oysa ne modern filozofu ne de bilim insanı psikoloji , akıl ve ruh yönünden incelemiş.

-Üç katlı , havuzlu, kırmızı boyalı bir evleri vardı.

Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır.

Örnekler ;

Bu yüzden kutsal kitaplarda sadece bilgi verilmez, küçük hikayeler de anlatılır.

Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için kullanılır.

Örnek;

Şiirimizde yalnızlık, şiiri çevreleyen veya şiirin çevresinde tahsis edilen bir yapı görünümündedir.

Peş peşe soru cümleleri varsa araya virgül konur.

Örnek;

Dur yolcu kimsin , nereye gidiyorsun ?

Cümle içinde ara sözlerin başına ve sonuna virgül veya kısa çizgi getirilir.

Örnek ;

Kiraz , en sevdiğim meyve, bu aylarda yetişir.

Özneyi sonraki ögeden ayırmak için virgül kullanılır.

Örnek ;

Yazar , bu eserinde sade bir dil kullanmış.

Anlam kargaşasını önlemek için kullanılır.

Örnek ;

Genç, adama bir şeyler söyledi.

Kendinden sonraki cümleye bağlı olarak onay, ret ,kabul ve teşvik bildiren hayır,yok, evet, peki vb. gibi kelimelerden sonra virgül konur.

Örnekler;

Peki, diyelim ki oraya gittik.

Hayır , bu gece dışarıya çıkmayacaksın.

Hitap için kullanılan kelimelerden sonra kullanılır.

Örnekler;

Sevgili Ablacığım , Sayın Başkan , Değerli Milletvekilleri, …

Kitap, dergi vb. nin künyelerinde yazar, eser, basımevi vb. maddelerden sonra kullanılır.

Örnek : Peyami SAFA, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu , Murat Kitabevi , Eskişehir, 1940.

Sayıların yazılışında kesirleri ayırmak için kullanılır.

Örnek : 27,8 (yirmi yedi tam, onda sekiz)

Özne olarak kullanılan “bu, şu,o “ zamirlerinden sonra virgül kullanılır.

O, artık geçmişi konuşmak istemiyordu.

Bu , benim gibi bir insana yapılır mı?

DİKKAT !!! “Metin içinde zarf-fiil eki almış sözcükten sonra virgül kullanılmaz.

Örnek ; Türkiye’nin tarihi yapısını inceleyip ödevini öyle tamamlamalısın. (bu cümlede zarf fiil olan inceleyip sözcüğünden sonra virgül konulmaz.)

DİKKAT !!! Metin içerisinde bağlaçlardan önce ve sonra virgül kullanılmaz.

Örnekler ;

Hem ağlar hem giderim.

Ya benimsin ya kara toprağın.

DİKKAT !!! Metin içerisinde şart eki “-se ,sa “ dan sonra virgül kullanılmaz.

Örnek : Temiz bir dünya istiyorsak çevremizi temiz tutalım.

DİKKAT !!! Cümle içerisinde bağlama ve pekiştirme görevinde kullanılan “da-de” bağlacından sonra virgül kullanılmaz.

Örnek: Arkadaşın da mı bizimle gelecek?

NOKTALI VİRGÜL (;)

Ama fakat oysa, çünkü bu yüzden bunun için gibi bağlaçlardan önce veya bu bağlaçların yerine kullanılır.

Örnek ; Çok çalışıyordu ; ama bir türlü istediği üniversiteyi kazanamıyordu.

Cümlelerin birinin içinde virgül varsa sıralı cümleler arasına noktalı virgül konur.

Örnek ; Annesini, kardeşini öptü; evden dershaneye doğru yürüdü.

İkiden fazla eş değer ögeler arasında virgül bulunan cümlelerde özneyi diğer ögelerden ayırmak için noktalı virgül kullanılır.

Örnek : Zehra; Melike, Serpil, Gülşen ile sinemaya gitti.

Cümle içerisinde virgülle ayrılmış tür veya takımları ayırmak için noktalı virgül kullanılır.

Örnek; Yozgat’ta elma, mandalina, kiraz ; biber, salatalık, fasulye yetişir.

DİKKAT !!! Virgül ve noktalı virgül cümleyi devam ettirdiği için sonraki sözcük küçük harfle başlar.

İKİ NOKTA (:)

Kendisiyle ilgili açıklama verilecek cümlenin sonuna iki nokta konur.

Örnek : Kuyucaklı Yusuf, yazıldığı döneme kadarki eserlerden iki yönüyle ayrılır : Toplumsal çatışma ve iç çatışma

Kendisi ile ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna iki nokta konur.

Örnek : Halk müziği deyince aklıma gelen ozanlar : Pir Sultan Abdal ve Neşet Ertaştır.

Tanım, hatırlatma, örnek, alıntı, diyaloglarda iki nokta kullanılır.

Örnekler;

En sevdiği meyveler : kiraz, muz , mandalina

Zamirler dörde ayrılır : kişi zamiri, işaret zamiri, belgisiz zamir ve soru zamiridir.

Bu konuda söylenecek tek söz var : İnsan, insanlığını unutmamalı

Atatürk : “Ordular ilk hedefiniz Akdenizdir .” Demiş.

Matematikte bölme işareti olarak iki nokta kullanılır.

Örnek :  20: 4 = 5   120 :6 = 20 

DİKKAT!!! Saat ile dakika arasına iki nokta kullanılmaz.Nokta kullanır.

DİKKAT !!! İki noktadan sonra ise cümle başlıyorsa büyük harfle, cümle oluşturmayan sözcükler varsa küçük harfle başlar.

ÜÇ NOKTA (…)

Anlatım olarak tamamlanmamış cümlelerin sonuna üç nokta konur.

Örnek : Bereketli  topraklar, kıyıları süsleyen kirazlık, mis gibi kekik kokusu

Alıntılarda başta, ortada ve sonda alınmayan kelimelerin yerine üç nokta kullanılır.

Örnek : sinirli bir şekilde birden içeriye  girdi.

Diyaloglarda konuşmayan kişi yerine konur.

Örnek;

– Nereden geliyorsun ?

-Bir daha bana haber ver.

Cümle içinde söylenmek istenmeyen sözcük yerine kullanılır.

Örnek ; Kız oğlana bağırarak … dedi.

Sana bunları C… ‘nin söylediğini düşünüyorum.

Ünlem ve seslenmelerde anlatımı pekiştirmek için kullanılır.

Örnek ; – Anne … anne,  ne olur gitme !

Sözün bir yerde kesilerek geri kalan bölümün okuyucunun hayal dünyasına bırakıldığını göstermek veya ifadeye güç katmak için kullanılır.

Örnek ; Hadi güle güle git … Bildiğini yap.

DİKKAT !!! Üç nokta yerine iki veya daha çok nokta kullanılmaz. Ancak ünlem ve soru işaretinden sonra üç nokta yerine iki nokta konulması yeterlidir. 

SORU İŞARETİ (?)

Soru eki veya soru cümlelerinin sonuna konur.

Örnekler ;

Bu saate kadar dışarıda ne yaptın?

Akşam halı sahaya gidecek miyiz?

Eksik, bilinmeyen veya şüpheli bilgi varsa soru işareti getirilir.

Örnekler ;

Yunus Emre (1240?-1320) yılları arasında yaşamıştır.

Doğum yeri ?

DİKKAT!!! Soru ifadesi taşıyan sıralı ve bağlı cümlelerde soru işareti en sona konur.

Örnek : Çok yakından mı bu sesler, çok uzaklardan mı ?

ÜNLEM İŞARETİ (!)

Korku, heyecan, sevinç ,şaşırma , üzüntü gibi duyguları yansıtan yargıların sonuna konur.

Örnekler;

Hava ne kadar da güzel !

Eyvah, uçağı kaçırıyoruz!

Vah vah ! 

Eyvah! Uçağı kaçırıyoruz.

Alay, küçümseme, kinaye anlamında kullanılır.

Örnekler ;

Yakışıklılığı (!) sayesinde korku filmlerinin gözdesi oldu.

Adam, zeki (!) olduğunu söylüyor.

DİKKAT!!! Ünlem cümle içerisinde kullanılırsa parantez içinde kullanılır.

Seslenme, hitap, uyarı sözlerinde sonra kullanılır.

Örnekler; 

Ne mutlu Türk’üm diyene !

Ey Türk gençliği !

KESME İŞARETİ (‘)

Özel isimlere getirilen çekim ekleri ve kısaltmalara getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır.

Örnekler;Resmi Gazete’de , Yozgat’ın ,  Fatih Sultan Mehmet’e , TBMM’nin , Fransa’ya, 

Sayılara getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır.

Örnekler;

1970’li yıllarda çok sıkıntı çekmiş.

5 Kasım 1992 ‘de doğmuş.

Özel adlara getirilen yapım ekleri , çokluk eki ve bunlardan sonra gelen ekler kesmeyle ayrılmaz.

Örnekler;

Türklük, Türkçülük , Avrupalı ,Müslümanlık, Hristiyanlık, Yozgatlı, Sivaslı 

DİKKAT!!! Kurum,kuruluş isimlerinin açılımı varsa kesme işareti kullanılmaz.

Örneğin; Türkiye Büyük Millet Meclisine, Türk Dil Kurumundan, Yürütme Kurulu’na

DİKKAT!!! Sonunda üçüncü teklik kişi iyelik eki olan özel ada, bu ek dışında başka bir iyelik eki getirildiğinde kesme işareti kullanılmaz.

Örnek : Bozok Yaylasının bitki örtüsü, Boğaz Köprümüzün güzelliği.

KISA ÇİZGİ (-)

Ara sözlerin başına ve sonuna virgül ya da kısa çizgi gelir.

Örnek; Kiraz – en sevdiğim meyve- bu aylarda yetişir.

Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna kısa çizgi konur.

Örnekler ; kanepe-ye, masa-nın

Birbiriyle ilgili kavramlar arasına kısa çizgi getirilir.

Örnekler; Buradan Eskişehir 850-860 km’dir. Mühendislik- Mimarlık Fakültesi

Eklerin başına kısa çizgi gelir.

Örnekler; -ki , -ma, -an, -se, -sa 

Kişilerin doğum , ölüm tarihleri olayların devirlerin başlangıç bitiş tarihleri arasına kısa çizgi kullanılır.

Örnek; Mustafa Kemal Atatürk (1881-1938)

Matematikte çıkarma işareti olarak kullanılır ve sıfırdan küçük değerleri göstermek için kullanılır.

Örnekler ; 70-35 = 35 ,  40-10 = 30 -8 , -95

TIRNAK İŞARETİ (“ ”)

Başka bir yazıdan doğrudan aktarılan sözler tırnak içinde verilir.

Örnek ; Okulumuzun girişinde Atatürk’ün: “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.” sözü asılıdır.

Özellikle belirtilmek istenen sözcük tırnak içinde verilir.

Örnek; Nazım Hikmet’in şiirlerinde “aşk” baş köşeye oturur.

Cümle içerisinde eserlerin ve yazıların adları ile bölüm başlıkları tırnak içine alınır.

Örnek : “Noktalama İşaretleri” bölümünde bazı notlara yer verilmiştir.

DİKKAT!!! Tırnak işareti varsa kesme işareti kullanılmaz.

UZUN ÇİZGİ (— )

Konuşmaların başına konulur. Ancak konuşmalar tırnak içerisinde verildiği zaman uzun çizgi kullanılmaz.

— Ne zaman sinemaya gideceğiz.

—  Hafta sonu müsaitsen gidelim.

—  Tamam bana uyar.

PARANTEZ (YAY AYRAÇ) ()

Sözcüklerin eş anlamlıları parantez içinde verilebilir.

Örnek ; İstikbalimiz (geleceğimiz) için çok çalışmalıyız.

Bir kavramla ilgili açıklama parantez içinde verilebilir.

Örnek; Nedim’in yaşadığı dönem (Lale Devri) İstanbul’da eğlenceler yapılırdı.

Alıntıların aktarıldığı eseri, yazarı veya künye bilgilerini göstermek için parantez kullanılır.

Örnek; Halk içinde muteber bir nesne yok devlet gibi olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi (Kanuni Sultan Süleyman)

KÖŞELİ PARENTEZ ( [] )

Parantez içine alınmış bir açıklama içinde yeni bir açıklama duyulduğunda kullanılır.

Örnek; Milli Mücadele’de İsmet Paşa (1.İnönü[10 Ocak] II. İnönü [11 Nisan 1921] ) çok büyük bir başarı elde etmiştir.

EĞİK ÇİZGİ (/)

Yan yana yazılması gereken durumlarda mısraların arasına konur.

Örnek; Ben ezelden beridir hür yaşadım hür yaşarım/ Hangi çılgın bana zincir vuracakmış şaşarım / Kükremiş sel gibiyim bendime sığmaz aşarım.

Adres yazarken apartman numarası ile daire numarası arasına ve semt ile şehir arasına konur.

Örnek; Kale Mahallesi / Güneş Sokak / Merkez / Samsun

Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur.

Örnek; 23/11/2015

Matematikte bölme işlemi yerine kullanılır.

Örnek: 100/2 =50

Dil bilgisinde eklerin farklı biçimlerini göstermek için kullanılır.

Örnek; -se/-sa

Denden İşareti (“)

Yazılardaki maddelerin sıralanmasında veya bir çizelgede alt alta gelen aynı sözlerin tekrar yazılmasını önlemek için kullanılır.

Örnek :

1-Kişi  Zamirleri

2- Soru   “

3-İşaret   ”     

4- Dönüşlülük ” 

DİKKAT !!! Nokta, üç nokta, soru işareti ve ünlem cümleyi bitiren işaret olduğu için bunlardan sonra gelen sözcük büyük harfle başlar.

NOKTALAMA İŞARETLERİ TYT ve KPSS ÇIKMIŞ SORU ÖRNEKLERİ

2018 TYT

Annesi şaşırarak şöyle dedi ( ) “Ne var ( ) neyi düşünüyorsun?” Şen şakrak kızının yüzündeki durgunluğa bir anlam verememişti ( ) “Bez bebeğimi, dedemin aldığı bisikleti, kırmızı uçurtmamı, parlak ayakkabılarımı ( ) Aslında ne kadar güzelmiş benim çocukluğum ( ) değil mi anne?”

 Bu parçada parantezle ( ) belirtilen yerlere, aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangisi sırasıyla getirilmelidir?

A) (:) (;) (.) (…) (,)

B) (!) (,) (:) (.) (,)

C) (!) (;) (…) (.) (;)

D) (:) (,) (.)(…) (,)

E) (,) (?) (:) (.) (!)

Sorunun doğru cevabı D

2016 YGS

Mutluluğun en önemli sırlarından bazıları bence şunlardır ( ) ömrümüzün sonuna dek çalışmak ( ) yeteneğimiz elverdiği ölçüde yararlı yapıtlar ortaya koymak ( ) gücümüz yettiğince ailemize ve çevremize destek olmak ( )

Bu parçada ayraçlarla ( ) belirtilen yerlere, aşağıdakilerin hangisinde verilen noktalama işaretleri sırasıyla getirilmelidir?

A) (;) (,) (.) (…)

B) (:) (,) (,) (…)

C) (:) (;) (,) (.)

D) (:) (;) (,) (…)

E) (;) (,) (;) (.)

Sorunun doğru cevabı B

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir