KONU ANLATIMI TARİH

OSMANLI DEVLETİ GERİLEME DÖNEMİ (XVIII. YÜZYIL 1699-1792)

OSMANLI DEVLETİ GERİLEME DÖNEMİ (XVIII YY. 1699-1792)

Bu yazımızda Osmanlı Devleti Gerileme Dönemi konu anlatımını sizler için hazırladık.Osmanlı Gerileme  Dönemi konusundan KPSS Sınavında 1 soru gelmektedir. Gerileme Dönemi konusunun daha iyi anlaşılması için test soruları ve doğru yanlış sorularını da çözmenizi tavsiye ederiz.

GERİLEME DÖNEMİ PADİŞAHLARI

-II.Mustafa ( 1695-1703)

-III.Ahmet (1703-1730)

-I. Mahmut (1730-1754)

-III.Osman (1754-1757)

-III.Mustafa (1757-1774)

-I.Abdülhamit (1774-1789)

XVIII. Yüzyıl Siyasi Olaylar

RUSYA

  • Prut Savaşı ve Antlaşması (1711)
  • İstanbul Antlaşması (1724)
  • Belgrat Antlaşması (1739)
  • Çeşme Baskını (1770)
  • Küçük Kaynarca Antlaşması (1774)
  • Aynalıkavak Tenkihnamesi (1779)
  • Yaş Antlaşması (1792)

AVUSTURYA

  • Pasarofça Antlaşması (1718)
  • Belgrat Antlaşması (1739)
  • Ziştovi Antlaşması (1791)

VENEDİK

  • Pasarofça Antlaşması (1718)

İRAN

  • Ahmet Paşa Antlaşması (1732)
  • Kerden Antlaşması (II. Kasr-ı Şirin) (1746)

FRANSA

  • El Ariş Antlaşması (1798)

Prut Savaşı

-Osmanlı Devleti hem Rusya’nın sınır ihlali yapması hem de 1700 yılında imzalanan İstanbul Antlaşması’yla kaybettiği Azak Kalesi ve çevresini geri atmak için 171 1’de Rusya’ya savaş ilan etti ve Prut Savaşı başladı.

-Bunun üzerine Sadrazam Baltacı Mehmet Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu Eflak’a girdi. Rus Çariçesi II. Katerina’nın barış isteği üzerine 1711’de Prut Antlaşması imzalandı.

Bu antlaşmaya göre;

-Azak Kalesi ve çevresi Osmanlı Devleti’ne geri verildi.

-Ruslar, İstanbul’da sürekli bir elçi bulundurmayacaklardı.

-Rusya, Lehistan’ın içişlerine karışmayacaktır.

Pasarofça Antlaşması

-Avusturya 1716’daki Petervaradin Savaşı’nda Osmanlı ordularını yenilgiye uğrattı ve Belgrat’ı ele geçirdi. Avusturya ile 1718’de Pasarofça Antlaşması imzalandı.

Bu antlaşmaya göre;

-Kuzey Sırbistan, Belgrat, Banat ve Eflak’ın batısı Avusturya’ya verildi.

-Mora Yarımadası Osmanlı Devleti’nde kaldı.

Pasarofça Antlaşmasının Önemi

-Bu antlaşmanın imzalanmasında arabuluculuk yapan İngiltere ve Hollanda’ya Osmanlı Devleti kapitülasyon vermiştir.

-Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti batıda uzun süren bir barış dönemine girmiştir.

-Bu antlaşma ile sağlanan barış ortamı “Lale Devri’nin başlamasını sağlamıştır,

Belgrat Antlaşması

-Fransa’nın arabulucuğu ile 1739 yılında önce Avusturya daha sonra da Rusya ile Belgrat Antlaşmaları imzalanmıştır.

-Belgrat Antlaşmasına göre;

-Azak kalesi yıkılmak şartıyla toprakları her iki devlet arasında tampon bölge olarak bırakılacaktı.

-Rusya Karadeniz’de savaş ve ticaret gemisi bulundurmayacaktı.

-Belgrat yeniden Osmanlı hakimiyetine girmiştir.

-Rus  Çarı Protokol bakımından Osmanlı padişahına da denk sayılmıştır.

-Belgrat Antlaşması Osmanlı Devleti’nin XVIII. yüzyılda imzaladığı son kazançlı antlaşmadır.

DİKKAT !!! I.Mahmut antlaşmanın imzalanmasına arabulucuk yapan Fransa’ya kapitülasyonları sürekli hale getirmiştir.

Küçük Kaynarca Antlaşması

-Osmanlı Devleti ile Rusya arasında olmuştur.

-Maddeleri ;

Kırım bağımsız olacak, ancak Kırım halkı dini yönden Osmanlı halifesine bağlı kalacaktı.

-Rusya Karadeniz’de donanma ve tersane bulundurabilecekti. (Böylece Karadeniz’in Türk gölü olma özelliği ortadan kalkmıştır.)

-Rus ticaret gemileri Boğazlardan serbestçe geçebilecekti.

-Rusya, Osmanlı idaresindeki Ortodoksları himaye edebilecekti.(Bu maddeyle Rusya’nın Osmanlı Devleti’nin iç işlerine müdahelesine imkan sağlamıştır.)

-Rusya İstanbul’da devamlı bir elçi bulundurabilecekti.

-Rusya Osmanlı ülkesinde istediği yerde konsolosluk açabilecekti.

-Fransa ve İngiltere’ye verilen kapitülasyonlardan Rusya’da faydalanabilecekti.

-Osmanlı Devleti Rusya’ya savaş tazminatı ödeyecekti.

DİKKAT!!! Osmanlı Devleti Küçük Kaynarca Antlaşmasıyla Rusya’ya ilk kez savaş tazminatı ödemiş ve kapitülasyon hakkı tanımıştır.

BİLGİ NOTU : Küçük Kaynarca Antlaşması Osmanlı Devleti’nin bu döneme kadar imzalamış olduğu en ağır antlaşmadır.

1787-1792 Osmanlı – Rus -Avusturya Savaşları

Osmanlı Devleti’nin Kırım’ı geri almak istemesi, Avusturya ve Rusya’nın ittifak kurarak Grek ve Dakya Projelerini gerçekleştirmek istemesi savaşın başlamasında etkili oldu.

Grek Projesi’ne göre ;Türkler Avrupa’dan merkez olmak üzere bir Rus prensinin yönetiminde Grek Devleti kurulacaktı.

Dakya Projesine göre ;Eflak, Boğdan ve Beserabya’da yani Dinyester ile Tuna nehirleri arasında Dakya adıyla Rusya ve Avusturya’ya bağımlı bir devlet kurulacaktı,

-Savaş devam ederken Avusturya ani bir karayla Osmanlı Devleti ile barış yapmak ve savaş sonlandırmak istemiştir.

Avusturya ile 1791 ‘de imzalanan Ziştovi Antlaşması’na göre; Avusturya savaş sırasında aldığı yerleri geri verdi.

-Avusturya ile Ziştovi Antlaşması’nın imzalanmaşından sonra Rusya ile de 1792’de Yaş Antlaşması imzalandı.

Yaş Antlaşması’na göre; Osmanlı Devleti, Kırım’ın Rusya’ya ait olduğunu kabul edecekti.

DİKKAT !!! Yaş Antlaşması ile Osmanlı Devleti’nin Gerileme Dönemi sona ermiş, Çöküş ve Dağılma süreci başlamıştır.

XVIII. YÜZYIL (GERİLEME DÖNEMİ) ISLAHATLARI

XVIII. Yüzyıl Islahatlarının Genel Özellikleri

-Avrupa’nın teknik ve askerî üstünlüğü kabul edildi.

-Batı tarzı ıslahatlar ilk kez yapılmaya başlandı.

-Islahatlar askerî ve teknik alanlarda yoğunlaşırken diplomasi, kültür, sağlık, mimari alanlarda da yapıldı.

-Islahatlara karşı olan yeniçeri ve ulemanın engellemeleri ile karşılaşıldı.

-Yapılan ıslahatlarda halkın istekleri yer almadı.

-XVII. yüzyıl ıslahatlarındaki gibi ıslahatlar kişilere bağlı kalmış ve devlet politikası halinde uygulanamamıştır.

XVIII. Yüzyıl Islahatları ve Islahatçıları

 Lale Devri (1718 1730)

  • Bu devir, Pasarofça Antlaşması ile başlamış, Patrona Halil İsyanı ile sona ermiştir.
  • Lale Devri ile XVIII. yüzyıl ıslahatları başlamıştır. 
  • Batının örnek alınarak ıslahat hareketlerinin gerçekleştirildiği ilk dönemdir.
  • Gerçekleştirilen ıslahatlar kültürel alandadır.
  • Bu devrin padişahı III. Ahmet, veziriazamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’dır.
  • İbrahim Müteferrika ve Sait Efendi ilk özel matbaayı kurdular.Bu matbaada basılan ilk eser Vankulu Lügati’dir.
  • Matbaa, Avrupa’dan alınan ilk teknik gelişmedir.
  • Yeniçerilerden Tulumbacı Ocağı adı verilen itfaiye örgütü kuruldu.
  • Avrupa’da ilk kez geçici elçilikler açılmıştır. Yirmisekiz Mehmet Çelebi sefir olarak Fransa’ya gönderilmiştir. 
  • Şeyhülislam Yenişehirli Abdullah Efendi, matbaanın kullanılması için fetva çıkardı.
  • Çiçek aşısı ilk kez kullanıldı (Batı etkisi yok),
  • Devrin ünlü şairi Nedim, ünlü nakkaş Levni’dir.
  • Batı tarzı mimari eserler ilk kez yapılmaya başlandı. (Batı mimarisine ilk sivil örnek III. Ahmet Çeşmesidir.)

I.Mahmut (1730-1754)

-Savaş politikasına geri dönüldü.

-İlk kez Batı tarzı askerî ıslahatların yapıldığı dönemdir.

-Askerî ıslahatlarda Batılı uzmanlardan yararlanılmıştrr. İlk askerî yabancı uzman Kont dö Böneval (Humbaracı Ahmet Paşa) İstanbul’a getirilmiştir.

-Batı tarzı ilk askerî okul olan Hendesehane (askeri amaçlı) açıldı. Bu okulda teknik subaylar yetiştirilmesi amaçlanmıştır. 

-Humbaracı (barut) Ocağı ıslah edildi.

-Fransa’ya kapitülasyonlar sürekli hâle getirildi (1740) (Bu gelişme bir ıslahat değildir).

III. Mustafa (1757-1774)

-Yabancı askerî uzman olarak Baron dö Tot getirildi.

-Sürat Topçuları Ocağı kuruldu.

-Islahatlarda Sadrazam Koca Ragıp Paşa önemli rol oynadı.

-Maliyeyi düzeltmek için çalışmalar yapıldı.

-Esham-i Tahvil Senetleri çıkarılarak ilk kez iç borçlanmaya gidilmiştir.

-Deniz Mühendishanesi açıldı.

I.Abdülhamit (1774-1789)

-Cülus bahşişini kaldırdı.

-İstihkam okulu açıldı.

-Ulufe alım satımı yasaklandı.

III.Selim (1789-1808)

  • Batı tarzı planlı ve programlı ıslahatları başlatan ilk padişahtır.
  • Gerileme Devri’nin son, Dağılma Döneminin ilk padişahıdır.
  • Bu dönem ilk radikal değişikliklerin yapıldığı dönemdir.
  • Bu yüzden III. Selim’in yeniliklerine Nizam-ı Cedit Hareketi (Yeni düzen) denilmiştir.
  • Selim, ıslahatlarının engellenmesini önlemek için bazı yenilikler yaptı.

Bunlar:

  • Vezir sayısının azaltılması
  • Şeyhülislamın yetkilerinin kısıtlanması
  • Yeniçerilere eğitim zorunluluğu getirilerek onların siyasi gelişmelerle uğraşmalarının engellenmesi
  • Subaylara sınav zorunluluğu getirerek başarısız olanların ordudan atılması gibi ıslahatlardır.
  • İlk kez Batı tarzında Nizam-ı Cedid adıyla ordu kuruldu. Bu ordunun masraflarının karşılanmaşı içinde İrad-ı Cedid Hazinesi kuruldu.
  • Kara subayı yetiştirmek amacıyla Hasköy’de Mühendishane-i Berri Hümayun açıldı.
  • Selimiye ve Levent kışlaları yapıldı.
  • Meşveret adıyla danışma meclisi kuruldu.
  • Batı’daki gelişmeleri sürekli takip etmek amacı ile Avrupa’nın önemli merkezlerinde sürekli elçilikler açıldı.
  • İlk sürekli elçilik Londra’da açıldı. İlk sürekli elçi Yusuf Agâh Efendidir.
  • İlk kez devlet matbaası açıldı. (Matbaa-i Amire)
  • Fransızca yabancı dil olarak kabul edildi.
  • Yerli malın kullanımı teşvik edildi.

Fransız İhtilali’nin Osmanlı’ya Etkisi

Olumlu Etkisi: İhtilal Osmanlıda insan hakları, adalet, eşitlik gibi ilkelerin yayılmasına neden oldu. Osmanlı’da demokrasi hareketleri başladı.

Olumsuz Etkisi: İhtilalin getirdiği milliyetçilik fikri çok uluslu bir yapıda olan Osmanlı’nın dağılmasına yol açtı. XIX. yüzyılda milliyetçilik akımının etkisi ile isyanlar çıktı.

Sanayi İnkılabı’nın Osmanlı’ya Etkisi

  • Ucuz Avrupa malları karşısında küçük atölyeler rekabet edemeyerek kapandı.  
  • İşsizlik arttı.
  • Dış ticaret dengesi bozuldu.
  • Osmanlı XIX. yüzyıl ortalarına doğru Avrupa mallarının istilasına uğradı.
  •  Osmanlı ham madde satan ve dışarıdan mamul madde alan bir ülke hâline geldi.
  • Ekonominin zayıflaması devletin çöküşünü hızlandırdı

TARİH TÜM KONU ANLATIMI İÇİN TIKLAYINIZ.

TARİH TÜM KONU TESTLERİ İÇİN TIKLAYINIZ.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir