KONU ANLATIMI TARİH

OSMANLI KÜLTÜR ve MEDENİYETİ- DEVLET YÖNETİMİ

OSMANLI KÜLTÜR ve MEDENİYETİ-DEVLET TEŞKİLATI

Bu yazımızda Osmanlı Kültür ve Medeniyeti konusu içerisinde yer alan Devlet Yönetimi konusunu hazırladık. Osmanlı Kültür ve  Uygarlığı konusu uzun olduğu için biz de konu konu ayırarak anlatacağız. Osmanlı Kültür ve Medeniyeti Konusu ile ilgili KPSS sınavında her yıl 4-5 soru gelmektedir. Osmanlı Kültür ve Medeniyeti Konusunun daha iyi anlaşılması için test ve doğru yanlış sorularını da çözmenizi tavsiye ederiz.

DEVLET YÖNETİMİ

-Osmanlı Devleti’nde yönetim sisteminin temelleri eski Türk gelenekleri, İslam Devlet anlayışı ve hakim olunan topraklardaki toplumların devlet anlayışlarına dayanmaktadır.

Padişah

Semboller

-Tüm semboller kullanılmıştır. (Hilat, Hutbe, Sikke, Sancak, Tuğ, Cuma Selamlığı vb.)

Unvanlar

-Han -Bey – Gazi -Sultan -Padişah – Hüdavendigar – Zat-ı Şahane -Emirü’l Müminin -Şevketlü

DİKKAT !!!! Osmanlı Devletinde Sultan unvanını kullanan ilk padişah Orhan Beydir.

Padişahın Görevleri

-Ordunun başında sefere çıkar.

-Emir verir. (Ferman)

-Yazılı beyan verir. (Hatt-ı Hümayun)

-Herhangi bir şeyi yasaklayabilir. (Yasakname)

-Memurların mallarına el koyabilir. (Müsadere)

-Memuru göreve atar veya görevine son verebilir. (Beratname)

-Bölgedeki adaletsizliği giderir. (Adalatname)

Osmanlı Padişahlarının Kullandıkları Yetkiler

Yasama Yetkisi

*Ferman

*Berat

*Tevki

*Adaletname

*Yasakname

*Kanunname

Yürütme Yetkisi

*Divan-ı Hümayum ile birlikte kullanır.

Yargı Yetkisi

*Müsadere Sistemi

*Devşirme (kulluk ) sistemi

Padişah İle İlgili Bazı Kavramlar

Ferman

-Padişahın yazılı emridir. İlk Osmanlı fermanı 1324 tarihli Orhan Gazi’nin Vakfiyesidir.

Berat

-Padişahın memur atamalarını yaptığı yazılı emirdir.

Tuğra

-Padişahın imzası, mührüdür.

Adaletname

-Halkın haklarını yöneticilere karşı korumak için hazırlanan belge.

Hüküm

-Divan’da alınan kararlara denir.

Hattı Hümayun

-Padişahın kendi eliyle yazdığı yazılı emirdir.

Tevki

– Üzerinde padişah tuğrasının bulunduğu belgelere denir.

Müsadere

Haksız kazançla zengin olan memurun mallarına el konulmasına denir.

Veraset Sistemi

-Kuruluş Döneminden I.Murat’a kadar : “Ülke hanedanın ortak malı” anlayışı uygulandı.

– I.Murat Dönemi’nde : “Ülke padişah ve oğullarınındır.” anlayışı uygulandı.

-Fatih Sultan Mehmet Dönemi’nde :” Ülke padişahındır.” anlayışı uygulandı.

-I.Ahmet Dönemi’nde : ” Ekber ve Erşed sistemi” uygulandı. (Ekber ve Erşed Sistemi : Aklı ve sağlığı yerinde olan hanedanın en büyük erkek evladının tahta geçmesi)

Şehzade Eğitimi

-Şehzade padişahın erkek çocuğudur.

-7 yaşında eğitime başlar

-12 yaşında sancağa gönderilir.

Sancak Sistemi

-Şehzadelerin yönetim alanında tecrübe kazanmalarını sağlamak amacıyla belirli bir süre sancakların başlarına vali olarak atadıkları sistemdir.

Önemli Sancaklar

-Manisa – Trabzon – Çorum – Kırım -Isparta – Çankırı – Kütahya – Bolu – Amasya

Kafes Sistemi

-Şehzadelerin sancaklara yönetici olarak gönderilmediği, başkentte eğitildiği sistemdir.

-Taht kavgalarını önlemek amacıyla III. Mehmet Döneminde kurulmuştur.

Şahzedegan

-Şehzadelerin ilk eğitimini aldıkları saray içindeki merkezdir.

MERKEZ TEŞKİLATI

Saray

-Devletin yönetildiği padişahın ve ailesinin bulunduğu en üst idare dairesidir.

-İlk Osmanlı sarayı Orhan Bey tarafından Bursa’da yaptırılmıştır.

Saraylar

-Bey Sarayı 

*Orhan Bey zamanında Bursa’da açılmıştır.

-Topkapı Sarayı 

*Fatih Sultan Mehmet zamanında açılmıştır.

*Osmanlı Devleti’nin en uzun yönetim merkezi.

*Yapımında Batı’nın etkisi yoktur.

İshak Paşa Sarayı

*Yapısında Barok-Rokoko tarzı vardır.

*Ağrı-Doğubeyazıt’ta bulunur.

Dolmabahçe Sarayı 

*Batı sarayları örnek alınarak yapılan ilk saraydır.

*Abdülmecit döneminde yapıldı.

*Yapımında dış borç alındı.

Yıldız Sarayı 

*II. Abdülhamit’in yönetim merkezi olarak kullandığı saray.

Diğer Saraylar : Beylerbeyi ve Çırağan sarayıdır.

Sarayın Bölümleri

– Saray Enderun, Birun ve Harem olmak üzere üç kısımlıdır.

Enderun

-Sarayın iç kısmıdır. Enderun mektebi bu kısımda bulunur.

Birun

-Sarayın dış kısmıdır. Bu bölümde saray hizmetlilerinin odaları vardır.

Harem

-Padişahın ailesiyle birlikte yaşadığı kısım.

Divan-ı Hümayun

-Devlet, ülke sorunlarının görüşülüp karara bağlandığı en üst yönetim ve mahkemedir.

-Orhan Bey döneminde kurulmuştur. II.Mahmut Döneminde kaldırılmıştır.

-Danışma organıdır.

-Alınan kararlara “hüküm”, hükümlerin yazıldığı döneme de “mühimme” denir.

-Divanda alınan kararları şeyhülislam dini açıdan inceler.

-Son söz padişaha aittir.

Divan Üyeleri

*Padişah *Sadrazam(Veziriazam) * Vezirler * Şeyhülislam * Nişancı * Reisülküttan * Defterdar * Kaptan-ı Derya * Kazasker * Yeniçeri Ağası

Padişah

-Fatih Sultan Mehmet dönemine kadar divana padişahlar katılmıştır.

-Divanda son söz padişahındır.

Sadrazam (Veziriazam- Başbakan)

-Padişahın mührünü taşır.

-Padişahın mutlak vekilidir.

-Ayrıca Serdar-ı Ekrem unvanıyla ordunun başında sefere katılırdı.

Vezirler (Başbakan Yardımcıları)

-Kubbe altı vezirleri de denirdi.

-Padişah tarafından atanırdı.

-Devlet işlerinde sadrazama yardımcı olurlardı.

Şeyhülislam (Müftü)

-İlmiye sınıfı başkanıdır.

-Divan kararlarının dine uygunluğunu denetlerdi.

-Fetva verme yetkisi vardır.

-İlk Osmanlı Şeyhülislamı Molla Fenari ,son Osmanlı şeyhülislamı Medeni Nuri Efendidir.

Kazasker (Kadıasker)

-Doğuştan Müslüman ve Medrese çıkışlı olmalıdır.

-Günümüz MEB ve Adalet Bakanına denktir.

-Kadı ve müderris ataması yapar.

-Tuttuğu deftere “Ruzname” denir.

DİKKAT !!! Şeyhülislam ve Kazasker Türk-Müslüman kökenli olmak zorundadır.

Nişancı

-Örfi hukukun divandaki temsilcisidir.

-Dirlik, tımar topraklarının dağıtımından sorumludur.

-Bölgelere padişahın tuğrasını çeker.

-Tapu ve kadastro defterlerini tutar.

-17. Yüzyıla kadar dış işlerini yürütmüştür.

Defterdar (Maliye Bakanı)

-Ekonomiden sorumlu divan üyesidir.

-Devşirme ve Kapıkulu kökenlidir.

-Hazine-i Amire denilen devlet hazinesi defterdara bağlıdır.

Reisülküttab (Dışişleri Bakanı)

-Padişaha gelen mektupları tercüme ederdi.

-Divan toplantı gündemini  belirler.

Kaptan-ı Derya (Deniz Kuvvetleri Komutanı)

-Donanmadan sorumlu başkomutandır.

-İlk kaptan-ı Derya Barbaros Hayrettin Paşadır.

Yeniçeri Ağası

-Padişahın ve sarayın güvenliğinden sorumludur.

-Doğrudan padişaha bağlıdır.

DİKKAT !!! Divanı Hümayun üyeleri doğal üyeler ve doğal olmayan üyeler olmak üzere ikiye ayrılırlar. Doğal üyeler her zaman divan toplantılarına katılırlardı. Doğal üyeler;

-Sadrazam (Seyfiye)

-Vezirler (Seyfiye)

-Nişancı (Kalemiye)

-Kazasker (İlmiye)

-Defterdar (Kalemiye)

Divana Sonradan Üye Olanlar

-16.YY — Kaptan-ı Derya

-17. YY — Reüsül Küttap

-18. YY — Şeyhülislam

Yönetici Grupları

Seyfiye (Asker+Yönetici)

Asker                                                             Yönetici

-Kapıkulu Ocağı                                           -Padişah

-Tımarlı Sipahi                                             -Sadrazam

-Kaptan-ı Derya                                           -Vezir

-Yeniçeri Ağası                                            – Beylerbeyi

-Leventler                                                     -Sancakbeyi

İlmiye (Din+Hukuk+ Eğitim)

Din                                            Hukuk                        Eğitim

*Şeyhülislam                          *Kazasker                  * Müderris

*İmam                                      *Kadı                          * Molla

*Müezzin.                                * Naip                          * Mürid

Kalemiye (Bürokrasi)

-Defterdar     – Nişancı     – Reisülküttab   – Katipler

TAŞRA (EYALET) YÖNETİMİ

Eyalet : Taşra yönetiminin en büyük idari birimidir.

YÖNETİM BİRİM YÖNETİCİ ADALET İŞLERİ GÜVENLİK İŞLERİ
Eyalet Beylerbeyi Kadı Subaşı
Sancak Sancakbeyi Kadı Subaşı
Kaza Kadı Kadı Subaşı
Köy Köy Kethudası Kadı Naibi Yiğit Başı

-Osmanlı Devleti’nde kurulan ilk eyalet Rumeli eyaletidir.

-Osmanlı Devleti’nin ilk beylerbeyliği Rumeli eyaletidir.

Eyalet Çeşitleri

Merkeze Bağlı (Salyanesiz, Yıllıksız) Eyaletler

-Tımar sistemi uygulanan eyaletlerdir.

-Başlıcaları; Anadolu, Rumeli, Van, Şam, Halep, Konya, Kars, Erzurum vb.)

Merkezden Uzak (Salyaneli, Yıllıklı) Eyaletler

-Tımar sistemi uygulanmayan eyaletlerdir.

-İltizam sistemi uygulanırdı.

-Vergi verirlerdi.

-Buralardan toplanan vergiler doğrudan devlet hazinesine aktarılırdı.

-Mısır, Cezayir, Tunus, Trablusgarp, Yemen, Habeşistan örnek olarak verilebilir.

Ayrıcalıklı (Özerk) Eyaletler

-Yarı bağımsız eyaletlerdir.

-Vergi verirlerdi.

-İçişlerinde serbest, dışişlerinde merkeze bağlı eyaletlerdi.

-Kırım, Eflak, Boğdan, Hicaz,Erdel, Raguza ve Sakız Cumhuriyetleri örnek olarak verilebilir.

DİKKAT !!! Önceleri Salyaneli bir eyalet olan Mısır 1840 Londra Antlaşması ile imtiyazlı bir eyalete dönüştü.

TARİH TÜM KONU ANLATIMI İÇİN TIKLAYINIZ.

TARİH TÜM KONU TESTLERİ İÇİN TIKLAYINIZ.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir