COĞRAFYA KONU ANLATIMI

TÜRKİYE’NİN COĞRAFİ BÖLGELERİ

TÜRKİYE’NİN COĞRAFİ BÖLGELERİ

Karadeniz Bölgesi

-Adapazarı Ovası’ndan başlayıp, Gürcistan sınırına kadar uzanan bölgeye Karadeniz Bölgesi denir.

-Karadeniz Bölgesi doğu-batı yönünde genişliği en fazla olan bölgemizdir.

Özellikleri

-Dağlar kıyıya paralel uzanır.

-Engebeli ve yüksek bir bölgedir.

-Girinti-çıkıntı azdır.

-İç kesimlerle ulaşım geçitlerle sağlanır.

-Yol yapım maliyeti fazladır.

-Yamaç yağışları fazladır.

-Doğal liman, koy, körfez ve yarımadalar azdır.

-En yüksek ve engebeli bölümü Doğu Karadenizdir.

-Eğimli arazi ve fazla yağıştan kaynaklı heyelanlar oluşur.

-Önemli akarsuları; Çoruh, Kızılırmak, Yeşilırmak, Filyos ve Bartın Çayı’dır.

-Tortum,Sera, Abant, Yedigöller, Borabay ve Zinav heyelan set gölleridir.

-En yağışlı mevsim sonbahardır.

-Uzungöl alüvyal set gölüdür.

DİKKAT !!!!!!

Karadeniz Bölgesi heyelan set göllerinin en fazla olduğu bölgedir.

-Yağış rejimi Düzenlidir.

-Yıllık yağış miktarı fazladır.

-Tarım alanları dar ve parçalıdır. Bu yüzden tarımsal nüfus yoğunluğu yüksektir.

-Gür ormanlar bulunur.

-2000 metre üzerinde alpin çayırları vardır.

-Kır yerleşmeleri vardır ve yerleşmeler dağınıktır.

DİKKAT !!!!!!

*Karadeniz Bölgesinin yıllık ortalama sıcaklığı 14 derecedir.

*Her mevsim yağış alan bölgemizde ormanlar hemen kıyılardan başlar.

-Nüfus yoğunluğu ortalaması Türkiye ortalamasının altındadır.

-En çok göç veren bölgelerden biridir.

-Tarımda makineli kullanım zordur. Nedeni engebeli olmasıdır.

-Çayın tamamı Doğu Karadeniz Bölümünde yetişir.

-Fındığın %80’ininden fazlası Karadeniz Bölgesinde yetişir.

-Yaz yağışlarının fazla olması nedeniyle buğday üretimi kısıtlı olarak yapılır.

-Tütün, mısır, pirinç, keten, kenevir, soya fasulyesi üretiminde Karadeniz Bölgesinin payı büyüktür.

UYARI !!!!!

Fındık bitkisi ekonomik olarak Karadeniz Bölgesi kıyılarında, Marmara Bölgesinin Karadeniz’e kıyısı olan yerlerinde yetişir.

-Karadeniz Bölgesi kendi içinde üç bölüme ayrılır.

a) Doğu Karadeniz Bölümü

-Bu bölümde bulunan iller; Bayburt, Gümüşhane, Rize, Artvin, Trabzon, Giresun ‘dur.

-Bölgenin en yüksek ve engebeli bölümüdür.

-Türkiye’nin en çok yağış alan bölümüdür.

UYARI !!!!!

*Doğu Karadeniz Bölümünde demir yolu ulaşımı yoktur. Sebebi ise engebedir.

b)Orta Karadeniz Bölümü

-Bu bölümde bulunan iller; Samsun, Ordu, Tokat, Amasya ve Çorum’dur.

-Diğer bölümlere göre daha sade bir bölümdür.

-Engebesi azdır.

-En işlek limanı olan Samsun’da demir yolu ulaşımı vardır.

-Yer şekilleri sayesinde kıyı ile iç kesimler arasında ulaşım kolaydır.

UYARI !!!!!

*Ekonomik yönden ve ulaşım bakımından en gelişmiş Karadeniz bölümü Orta Karadeniz Bölümüdür.

c)Batı Karadeniz Bölümü

-Bu bölümde bulunan iller; Zonguldak, Bartın, Sinop, Bolu, Düzce, Karabük, Düzce ve Kastamonu’dur.

-Batı Karadeniz Bölümü taş kömürünün çıktığı tek yerdir.

-Bu bölümde demir-çelik fabrikası vardır.

UYARI!!!!!

*Türkiye’de kurulan ilk demir – çelik fabrikası Karabük’tedir.

Marmara Bölgesi

-Ülkemizin kuzeybatısında yer alır.

-Bölge içinde Marmara Denizi, Çanakkale Boğazı ve İstanbul Boğazı bulunur.

-Ortalama yükseltisi en az olan bölgedir.

-Bölgede bulunan Susurluk, Meriç ve Ergene başlıca akarsulardır.

-Marmara Bölgesin’de bulunan Edirne’nin toprağı ayçiçeği tarımına uygun olduğundan dolayı en fazla ayçiçeği burada üretilir.

-Marmara Bölgesi’nde geçiş iklimi görülür. Karadeniz bölgesine yakın olan tarafta Karadeniz iklimi Güney tarafta Akdeniz iklimi iç kesimlerde ise karasal iklim görüldüğü için geçiş tipi iklim özellikleri görülür diyebiliriz.

UYARI

İklimin çeşitli olması yetişen ürünlerin de çeşitlilik göstermesine sebep olmuştur.

-Marmara Bölgesi ülkemizde nüfusun en yoğun olduğu bölgedir.

-Marmara bölgesi’nde şehirleşme en fazladır dmax

-Marmara Bölgesi dışarıdaki bölgelerden çok fazla göç alır en fazla göç alan bölgedir.

-Göç aldığı için gerçek nüfus artışı fazladır doğum az olduğu için doğal nüfus artış hızı azdır.

-Yer şekilleri düz olduğu için tarıma ayrılan alan büyüktür.

-Şehirleşme oranı yüksek olduğu için kümes hayvancılığı gelişmiştir.

-Besi ve ahır hayvancılığı gelişmiştir.

-Bölgenin nüfusu yoğun olduğu için enerji tüketimi fazladır.

-Ulaşım gelişmiştir.

DİKKAT

Marmara Bölgesi yer şekilleri düz olan bir bölgedir bu yüzden tarımda makine kullanımı oldukça yaygındır hidroelektrik potansiyeli düşüktür.

Yol yol yapım giderleri düşüktür.

-Marmara Bölgesi dört bölüme ayrılır.

a) Yıldız Dağları Bölümü

-Yıldız dağları bölümü Marmara Bölgesi’nin engebeli olan bölümüdür.

-Engebe yüzünden ulaşım gelişmemiştir ekonomik anlamda geri kalmıştır ve nüfus azdır.

b) Ergene bölümü

-Edirne ve Tekirdağ illerinin bulunduğu bölümdür.

-Ülkemizin Avrupa ile olan karayolu ve demiryolu bağlantıları üzerinden sağlanır.

-İlk şeker fabrikalarından biri olan Alpullu şeker fabrikası Marmara Bölgesi Ergene bölümünde yer alır.

c) Güney Marmara bölümü

-Güney Marmara bölümünde bulunan iller Çanakkale Bursa Balıkesir Yalova ve Bilecik tır.

-Bursa’da bulunan Uludağ kış turizmi yapılır.

-Güney Marmara bölümünde ipekböcekçiliği gelişmiştir maden olarak Bor yatakları bu bölümdedir ve otomotiv endüstrisi bu alanda yükselmiştir.

Uyarı

Bilecik ili dört coğrafi bölgede toprağı olan bir ildir ahsedilen coğrafi bölgeler ise Marmara Bölgesi Karadeniz Bölgesi Ege Bölgesi ve iç Anadolu bölgesidir.

d) Çatalca Kocaeli bölümü

-Bu bölümde yer alan iller Sakarya İstanbul ve Kocaeli dir.

-Nüfus sayısı en fazla olan bölümdür

-Şehirleşme oranı en yüksek olan bölümdür.

-Sanayinin en fazla geliştiği bölümdür.

-En fazla göç alan bölümdür.

Uyarı

Marmara bölgesi’nde ekonomik yönden ve ulaşım bakımından en gelişmiş bölge çatalca-kocaeli bölümüdür.

Ege Bölgesi

-Ege bölümünde yer alan iller İzmir Manisa Denizli Aydın Muğla Kütahya Afyon ve Uşak tır

-Bölgesi’nde Dağlar kıyıya diktir ancak Güney tarafa inildikçe yani menteşe yöresinde Dağlar kıyıya paralel uzanır.

-Menteşe yöresinde dağların uzanışı sebebiyle yağışlar fazladır ve engebe çok olduğu için tarım alanı dardır.

-Ege bölgesi’nde kırıklığı Yapı fazladır.

-Kırıklı yapının çok olması sebebiyle kaplıca suları yaygındır ve depremler etkilidir.

-Ege bölgesi’nde dağların yüksek kısmına horst alçak kısmına göre graben denir.

-Ege bölgesi’nde bulunan akarsular eğim sebebiyle menderesler yaparak akarlar.

-Kıyı Ege bölümünde Akdeniz iklimi görülür Ken iç kesimlerde karasal iklim görülür.

Uyarı

Dağların dik uzanması nedeniyle kıyılarda girinti çıkıntı fazladır Deniz etkisi içeriye kolaylıkla girer yamaç yağışları azdır doğal Liman koy körfez ve yarımadalar fazladır.

Kıyılarda makiler bulunurken daha yüksek bölümlerde ormanlar yer alır.

Ege bölgesinden iç taraflara gidildikçe ormanlar azalır karasal iklim daha da belirginleşir.

Dikkat

Ege bölgesi’nde endemik bitki olan sığla ağacı bulunur sığla ağacı özellikle Muğla’da görülür.

-Şehirleşme oranı yüksektir.

-Menteşe yöresinde arıcılık faaliyetleri yapılır.

-İklim özelliklerinin elverişli olması ile çeşitli bitkiler yetiştirilir.

-Yetiştirilen ürünler içerisinde zeytin incir tütün üzüm haşhaş pamuk sebze ve meyve tahıl şeker pancarı ve turunçgiller bulunur.

-Küçükbaş hayvancılık, kümes hayvancılığı, arıcılık Ege Bölgesi’nin gelişmiş hayvancılık sektörleri dir.

-İzmir ve Muğla’da rüzgar santralleri bulunur.

-Pamuklu dokuma ve giyim endüstrisi Demir Çelik endüstrisi petrokimya endüstrisi gelişmiştir.

-Deniz turizmi kaplıca turizmi tarih turizmi İzmir fuarı Turizmi  artıran önemli etkinliklerdir.

-Ege Bölgesi iki bölümde incelenir.

a) Kıyı Ege Bölümü

-Asıl Ege bölümü olarak da bilinir.

-Bu bölümde Dağlar kıyıya dik uzanır.

-Dağlar arasında uzanan ovalar yer alır.

Dikkat

Ege Bölgesi’nde ekonomik ve ulaşım bakımından en gelişmiş yer kıyı Ege bölümüdür.

b) iç Batı Anadolu Bölümü

-Bu bölümde Afyon Uşak ve Kütahya illeri bulunur.

-Karasal iklime sahiptir.

-Kıyı Ege bölümüne göre ormanlar azdır.

-Haşhaş bu bölümde yetişir.

Uyarı

Ege bölgesi’nde krom, linyit, zımpara taşı, Bor, tuz, mermer gibi madenler çıkarılır.

Akdeniz Bölgesi

-Akdeniz kıyısı boyunca uzanan bölgedir.

-Dağlar kıyıya paraleldir.

-Dağlık ve engebeli bir bölgedir.

-Karstik alanların yoğun olarak bulunduğu bölgedir.

-Karstik erimeler sonucunda ovalar oluşur.

-Teke ve Taşeli Ovaları karstik yapıya sahip platolardır.

-Tarıma elverişli topraklar değildir.

-Seracılık faaliyetleri gelişmiştir.

-Çukurova, Seyhan ve Ceyhan Nehirlerinin ağzında oluşmuştur.

-Göksu Nehrinin ağzında ise Silifke Ovası oluşmuştur.

DİKKAT !!!!!

Dağlar kıyıya paralel uzandığı için;

*Kıyıda girinti – çıkıntı azdır.

*Yamaç yağışları fazladır.

*Deniz etkisi içeri giremez.

*Kıyı ovaları dardır.

*Dağlarda ulaşım için geçitler kullanılır.

*Bu geçitler; Çubuk Geçidi, Sertavul Geçidi, Belen geçididir.

-Yazlar sıcak ve kurak geçer.

-Bitki örtüsü makidir.

-Ülkemizde yıllık ortalama kış aylarının sıcaklıklarının en yüksek olduğu bölge Akdeniz Bölgesidir.

-İç kesimlere gidildikçe Akdeniz İklimi etkisini kaybeder, karasal iklim etkisni artırır.

UYARI !!!!!

Toros Dağları kuzeyden gelen soğukları engellediği için kış mevsimi ılık geçer.

-Yazlar sıcak geçtiği için yılda birden fazla ürün alınır.

-Kışlar ılık geçtiği için üretim devam eder, ısıtma giderleri azdır.

-Kıl keçisi Toroslar da yaygın olarak yetiştirilir.

-Dokuma, giyim, bitkisel yağ, konserve-besin endüstrileri gelişmiştir.

-Muz sadece Akdeniz Bölgesinde yetiştirilir.

-Soya fasulyesi, mısır, susam, gül, anason, sebze turunçgil üretiminde birincidir.

-Fethiye’de çıkarılan krom Antalya’da işlenir.

-Petro-kimya, demir-çelik endüstrileri gelişmiştir.

-Mersin ve İskenderun limanları ülkemizin en önemli limanlarıdır.

-Akdeniz Bölgesi ikiye ayrılır.

1-Antalya Bölümü

-Antalya, Burdur ve Isparta Antalya Bölümüne ait illerdir.

-Antalya bölümünde anason, gül, turunçgiller, haşhaş yetişir.

-Yaz turizminin en uzun süre yapıldığı kıyılardır.

2-Adana Bölümü

-Mersin, Hatay, Osmaniye, Adana,Kahramanmaraş, Kilis bu bölüme ait illerdir.

-Transit ticaretinin yapıldığı en önemli iki liman bu bölümde yer alır. (Mersin ve İskenderun limanları)

İç Anadolu Bölgesi

-Yaklaşık 1000 m yüksekliğinde dağlarla çevrilmiş düz bir bölgedir.

-Ovalar ve platolar bulunur.

-Çubuk Ovası, Konya-Ereğli Ovası, Yukarı Sakarya Ovası, Develi Ovası ve Akıncılar iç anadolu bölgesinde bulunan ovalardır.

-Obruk Platosu, Cihanbeyli Platosu, Haymana Platosu, Bozok ve Uzunyayla Platoları da İç Anadolu Bölgesinde yer alır.

-Karadağ, Karacadağ, Melendiz Dağı, Erciyes Dağı ve Hasandağı İç Anadolu’da bulunan sönmüş volkanik dağlardır.

-Eymir Gölü, Meke Gölü, Mogan Gölü, Acıgöl volkanik patlama gölleridir.

-İç Anadolu’da bulunan tektonik göller; Tuz Gölü, Eber Gölü, Akşehir Gölüdür.

-iç Anadolu bölgesi’nde karasal iklim etkilidir.

-Yazlar sıcak ve kurak kışlar soğuk ve kar yağışlı geçer.

-Yağış mevsimi ilkbahar ve kış tır ilkbaharda yükselim yağışları görülür.

-İç Anadolu bölgesi’nde en az yağış alan yer tuz gölü ve çevresidir.

-İç Anadolu Bölgesi alan bakımından büyük olduğu için nüfus yoğunluğu ortalamanın altında kalır. 

-Nüfus akarsular ve yeraltı suları etrafında toplanmıştır.

-Tarıma ayrılmış Toprak oranı fazladır.

-Buğday arpa ve çavdar üretiminde iç Anadolu Bölgesi birincidir.

-Şeker pancarı baklagiller ayçiçeği sebze meyve üzüm gibi tarım ürünleri İç Anadolu Bölgesi’nde yetiştirilir.

-Küçükbaş hayvancılık yaygındır en fazla koyun bulunur.

-Ankara’da tiftik keçisi üretimi yapılır.

-Kümes hayvancılığı besi ve ahır hayvancılığı büyük şehirler çevresinde yaygındır.

-Şeker pancarının üretildiği yerler de bunu işleyecek fabrikalarda bulunur.

-Eskişehir’de lületaşı çıkarılır.

-Lületaşı dünyada en fazla Eskişehir’de çıkarılır ve süs eşyası yapımında kullanılır.

-Ülkemizin başkenti ankara’dır ve Ankara iç Anadolu bölgesinde bulunur.

-Aksaray’da kamyon fabrikası Kırşehir’de oto ve uçak lastiği fabrikası Kırıkkale’de petrokimya Eskişehir’de lokomotif ve beyaz eşya fabrikaları bulunmaktadır.

-İç Anadolu bölgesi’nde turizm de gelişmektedir. Kapadokya yöresi turizmin geliştiği yerlerden biridir.

-Anıtkabir iç Anadolu’da bulunan birçok müzelerden biridir ve turizm için önemli yeri bulunur.

-Çatalhöyük Kayseri Kültepe Çorum alacahöyük Ankara Gordion turizmi geliştiren yerlerdir.

Uyarı

*Konya tarım alanına sahip en büyük ilimizdir. Buğday şekerpancarı kuru fasulye ve havuç üretiminde Türkiye birincisidir. Kırmızı et üretiminde ise İzmir’den sonra ikinci sırada yer alır.

-İç Anadolu Bölgesi 4 bölüme ayrılır.

1- Konya bölümü

-Konya Karaman Aksaray Konya bölümünde bulunan illerdir.

-Bu bölümde ulaşım ve ticaret gelişmiştir.

-İç Anadolu Bölgesi’nin en az yağış alan bölümüdür.

2- Yukarı Sakarya bölümü

-Bu bölümde yer alan şehirler Ankara ve Eskişehir dir.

-Bölgede En fazla nüfusa sahip olan bölümdür.

Dikkat

*İç Anadolu bölgesinin en gelişmiş bölümü yukarı Sakarya bölümüdür.

3-Orta Kızılırmak bölümü

-Bu bölümde bulunan iller Yozgat Kayseri Kırşehir Nevşehir Çankırı Kırıkkale ve Niğde dir.

-Bu bölümde bulunan Kapadokya yöresi turizmi için önemli bir noktadır.

4- Yukarı Kızılırmak Bölümü

-Bu bölgede bulunan tek ilimiz Sivas tır.

-İç Anadolu Bölgesi’nin en yüksek en soğuk ve en engebeli bölümüdür.

Doğu Anadolu Bölgesi

-Türkiye’nin en yüksek ve en engebeli bölgesi Doğu Anadolu bölgesidir.

-Erzurum Kars ve Ardahan platoları Türkiye’nin en yüksekte bulunan düzlükleri dir.

-Erzincan Tercan Erzurum Pasinler ovası Elbistan Malatya Elazığ Bingöl Muş ovaları bu bölümde bulunur.

-Türkiye’nin en yüksek ovası Doğu Anadolu bölgesi’nde bulunan Yüksekova’dır.

-Bu bölgede bulunan Van gölü tektonik ve volkanik set gölüdür aynı zamanda Türkiye’nin en büyük gölüdür.

-Mercan dağları Nemrut Dağı, Süphan Dağı, Tendürek Dağı, Allahuekber Dağları, Cilo Sat dağları bu bölgede yer alır.

-Volkanik set gölleri en fazla bu bölgededir.

-Çıldır gölü erçek gölü Haçlı gölü nazik gölü balık gölü bölgedeki volkanik set gölleri dir.

Uyarı

Ağrı Dağı daha çok ağrı Iğdır ilinde bulunur.

-Volkanik araziler en fazla Doğu Anadolu bölgesinde bulunur.

-Doğu Anadolu bölgesi’nde sert karasal iklim görülür.

-Az yağış alan yerlerde bozkırlar yüksek yerlerde Dağ çayırları bulunur.

-Karasallığın en şiddetli yaşandığı bölgedir.

-Nüfusu en az olan bölgedir.

-Nüfus azdır ama tarımsal yoğunluk fazladır çünkü engebe fazla olduğundan dolayı tarım alanları dardır.

-Doğurganlık fazladır ancak verilen göç sebebiyle nüfus artış hızı düşüktür.

-Maden çeşidi ve maden rezervi bakımından en zengin bölge Doğu Anadolu bölgesidir.

-Elazığ’da Ferro krom ve Bakır işletmeleri bulunur.

-Linyitle çalışan Türkiye’nin en büyük termik santralleri Afşin – Elbistan termik santralleri dir.

-Kış turizmi potansiyeli en yüksek olan bölgedir.

-Kış sporları Palandöken ve sarıkamış’ta bulunur.

-İshak paşa sarayı kenti Akdamar Kilisesi turizm etkinliklerini geliştiren noktalardır.

-Endüstri fazla gelişmemiştir gelişememe sebebi ise ulaşım pazar ve sermaye koşullarının elverişli olmamasıdır.

-Doğu Anadolu Bölgesi 4 bölüme ayrılır.

1- Yukarı Fırat bölümü

-Yeraltı kaynakları rezervi bakımından en zengin bölümdür.

-Bölgede bulunan iller Malatya Bingöl Bitlis Elazığ Erzincan ve Tunceli dir.

Uyarı

Doğu Anadolu bölgesinin ekonomik ve ulaşım bakımından en gelişmiş bölümü Yukarı Fırat’tır.

2-Erzurum Kars bölümü

-En ve en karasal bölümdür.

-Ülkemizin yüksekliği en fazla olan bölümü Erzurum Kars tır.

-Yaz mevsimi en yağışlı geçen mevsimdir.

-Kars Ardahan ığdır’a ve Erzurum bu bölümde yer alan illerdir.

-Turizm tesisleri bu bölümde yer alır.

3-Yukarı Murat Van bölümü

-Ağrı Muş Van illeri bu bölümde bulunur.

-Van gölü üzerinde demiryolu bulunur.

4-Hakkari bölümü

-Hakkari ve Şırnak ili bu bölümde yer alır.

-Nüfusu en az olan bölümlerden biridir.

Güney Doğu Anadolu Bölgesi

-Geniş düzlükler bulunur.

-Karacadağ Mardin dağları bu bölgede bulunur.

-Karacadağ sönmüş bir volkan konisi dir.

-Doğal göller bakımından en fakir bölgedir.

-Karasal iklim görülür.

-Buharlaşmanın en fazla olduğu bölgedir.

-Yazlar sıcak ve kurak kışlar yağışlı geçer.

Uyarı

-En az yağış alan bölge değildir ancak şiddetli buharlaşma en kurak bölge olmasının temel sebebidir.

-Batı tarafında zeytin yetiştirilmesi Akdeniz ikliminin buralarda hakim olduğunun kanıtıdır.

-Nüfus sayısı olarak az da olsa yoğunluk açısından ortalamanın üzerindedir.

-Nüfus yoğunluğu kapladığı alanın küçük olmasından dolayı fazladır.

-GAP ın uygulanmasıyla sulanan araziler verimini yansıtmıştır.

-Kırmızı mercimek Antep fıstığı ve pamuk üretiminde Güneydoğu Anadolu Bölgesi ön sıralarda yer alır.

-Tahıllar turunçgiller susam tütün zeytin meyve ve sebze gibi tarım ürünleri üretilir.

-Küçükbaş hayvancılık yaygın olarak yapılır.

-Batman’da çıkarılan petrol Türkiye’de  çıkarılan tek petrol kaynağıdır.

Uyarı

GAP ın uygulanmasıyla nadasa bırakılan araziler azalmıştır, ürün çeşidi artmıştır, bölgede yaşanan olan üretim dalgalanmaları azalmıştır, verim artmıştır.

Bölge iki bölüme ayrılır.

1- Orta Fırat bölümü.

-Gaziantep Şanlıurfa Adıyaman illere bu bölümde bulunur ayrıca Atatürk barajı da orta Fırat bölümünde yer alır.

Uyarı

Ekonomik ve ulaşım bakımından Güneydoğu Anadolu bölgesinin en gelişmiş bölümü orta Fırat bölümüdür.

2- Dicle bölümü

-Siirt Mardin Batman ve Diyarbakır Dicle bölümünün illeri dir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir