COĞRAFYA KONU ANLATIMI

TÜRKİYE’NİN COĞRAFİ KONUMU

COĞRAFİ KONUM

Bir yerin dünya üzerindeki yerine coğrafi konum denir. Coğrafi konum iki şekilde ifade edilir. Bunlar Matematik (Mutlak) Konum ve Özel (Göreceli) Konumdur.

A.MATEMATİK (MUTLAK) KONUM 

Matematik konum, paralel ve meridyen (enlem, boylam) yardımıyla belirlenir.

1.Enlemin Etkileri

-İklimi

-Güneş ışınlarının geliş açısını

-Gölge boyunu

-Sıcaklık dağılışını

-Buharlaşmayı

-Yağış rejimini ve çeşidini

-Toprak çeşidini

-Gece ile gündüz arasındaki zaman farkını

-Bitki örtüsünün çeşitliliğini

-Nüfusun dağılışını

-Sanayi faaliyetlerini

-Yerleşme ve tarımsal faaliyetlerin üst sınırını

-Kalıcı kar alt sınırını etkiler.

Enlem Etkisine Bağlı Olarak ;

-Türkiye 36-42 Kuzey enlemindedir.

-Kuzey Yarım Küre’dedir.

-Orta Kuşakta’dır.

-Yengeç Dönencesinin kuzeyindedir.

Türkiye’nin Orta Kuşak’ta Bulunmasının Sonuçları

-Batı rüzgarları görülür.

-Cephe yağışları görülür.

-Dört mevsim belirgindir.

-Akdeniz iklimi görülür.

DİKKAT!!! Türkiye’de aynı anda dört mevsim özelliklerinin yaşanması özel (göreceli) konumunun sonucudur.

Türkiye’nin Yengeç Dönencesi’nin Kuzeyinde Bulunmasının Sonuçları

-Güneş ışınlarının geliş açısı asla 90 derece olmaz.

-Gölge boyu asla sıfır olmaz.

-Güneş öğle vakti daima güneyden gelir.

-Gölgeler daima kuzeye düşer.

-Türkiye’de bakı yönü güneydir. Bu nedenle;

Güney Yamaçlarda;

1.Sıcaklık daha yüksektir.

2.Karlar daha erken erir.

3.Sel ve taşkın riski artar. (olumsuz)

4.Otlaklar açığa çıkar. (olumlu)

5.Bitkiler erken olgunlaşır.

6.Yerleşmeler daha fazladır.

DİKKAT !!! Ancak Karadeniz’de kış aylarında kuzey yamaçların daha sıcak olması ve kuzeyde yerleşmelerin daha fazla olması “BAKI” ile çelişir.

Türkiye’nin Kuzey Yarım Kürede Bulunmasının Sonuçları

Güneyden kuzeye doğru gidildikçe;

-Güneş ışınlarının geliş açısı daralır.

-Gölge boyu uzar.

-Sıcaklık azalır.

-Buharlaşma azalır.

-Denizlerin tuzluluğu azalır.

-Deniz turizmi süresi kısalır.

-Çizgisel hız azalır.

-Batış ve doğuş süreleri uzar.

-Gece ile gündüz arasındaki süre farkı artar.

-Tarım ürünlerinin olgunlaşma süresi uzar.

-Paralel dairelerinin boyları küçülür.

-Meridyenler arası mesafe daralır.

DİKKAT !!! Güney- kuzey yönlü ifadesi varsa cevap ENLEM’dir.

Türkiye’de Görülen Mevsimler

21 Mart (Ekinoks)

-İlkbahar başlar.

-Gece-gündüz eşittir.

-Bu tarihten sonra gündüzler geceden daha uzundur.

21 Haziran (SOLSTİS)

-Yaz başlar.

-En uzun gündüz yaşanır.

-Bu tarihten sonra gündüzler kısalmaya başlar.

-Güneş ışınlarının geliş açısı en büyük, gölge boyu en kısadır.

23 Eylül (EKİNOKS)

-Sonbahar başlar.

-Gece-gündüz eşittir.

-Bu tarihten sonra gündüzler gecelerden daha kısadır.

DİKKAT!!! Eylül ekinoksunun 23’ünde yaşanmasının nedeni Dünya’nın Güneş etrafında izlediği yolun (yörüngenin) elips şeklinde olmasıdır.

21 Aralık (Solstis)

-Kış başlar.

-En uzun gece yaşanır.

-Bu tarihten sonra geceler kısalmaya gündüzler uzamaya başlar.

DİKKAT!!! Yazın kuzeye, kışın güneye doğru gidildikçe GÜNDÜZ uzar.

2.Boylam Etkisi

Türkiye 26-45 derece Doğu boylamlarındadır. Bu nedenle ;

-Başlangıç boylamının doğusundadır.

-Yerel saati başlangıç boylamından ileridir. Nedeni Dünya’nın batıdan doğuya dönmesidir.

-En doğusu ile en batısı arasında 76 dakika zaman farkı vardır.

– II. ve III. saat dilimlerini kullanır.

DİKKAT !!! Her boylam arasındaki 4 dakikalık sabit zaman farkına Açısal Hız denir.

DİKKAT!!! Osmanlı başlangıç boylamı Ayasofya’nın kubbesinden geçer.Ayasofya Müderrisi Ali Kuşçu tarafından hesaplanmıştır.

DİKKAT !!! Kış saati uygulaması Eylül 2016 itibariyle resmi olarak kaldırılmıştır. Yıl boyunca ileri saat (yaz ) uygulaması kullanılacaktır.

Aynı boylam üzerindeki tüm merkezlerde;

-Yerel saat aynıdır.

-Öğle vakti aynıdır.

-Gün içinde gölge boylarının en kısa olduğu an aynıdır.

-Başlangıç boylamına uzaklık eşit değildir. Kuzeyde olan daha yakındır.

-Güneş yalnızca ekinokslarda aynı anda doğar ve batar.

DİKKAT !!! Sorularda saat,zaman, vakit,an varsa cevap BOYLAM’dır.

B.ÖZEL (GÖRECELİ) KONUM

Bir yerin doğal özelliklerini de kapsayan, çevresindeki özelliklere göre olan konumudur. Bir yerin kara ve denizlere, göllere, ulaşım sistemlerine, boğaz ve geçitlere, maden yataklarına, yerleşim yerlerine, ülkelere ve yükselti gibi özelliklerine özel konum denir.

Türkiye’nin Özel Konumu ve Sonuçları

Fiziki Özellikleri (Değişmeyen Özellikleri)

-Üç tarafı denizlerle çevrilidir.

-İklim özellikleri çeşitlilik gösterir.

-Bitki örtüsü çeşitlilik gösterir.

-Çeşitli madenlere sahiptir.

-Yüksek ve engebeli bir ülkedir.

-Yükselti batıdan doğuya doğru artar.

-Dağlar doğu batı yönünde uzanır. (Dağlar Ege kıyılarında kıyıya dik, Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında kıyıya paralel uzanır.)

-Tarıma ayrılan toprak oranı düşüktür.

-Depremler sık görülür, bazen şiddetli olabilmektedir.

-Sıcak su (jeotermal) kaynakları bakımından zengindir.

-Engebeli arazi fazla olduğu için gerçek alan ile izdüşüm alan arasındaki fark genellikle fazladır.

-Tarıma ayrılan toprak oranı düşüktür.

-Tarım ürünleri çeşitlilik gösterir.

-Rize’de turunçgil ve Iğdır’da pamuk tarımın yapılması Özel Konum’un sonucudur.

DİKKAT !!! Türkiye’de sıcaklık kuzeye gidildikçe azalırsa ENLEM, azalmazsa ÖZEL KONUM etkilidir.

Türkiye’nin Denizlerle Çevrili Olması;

– İklim çeşitliliğini

-Doğal bitki örtüsü çeşitliliğini

-Tarım ürünü çeşitliliğini

-Turizmin gelişmesini

-Deniz ürünlerinden yararlanmayı

-İşlek limanlara sahip olmasını sağlamıştır.

Türkiye’de Yükselti Batıdan Doğuya doğru arttığı için;

-Ortalama sıcaklıklar düşer.

-Karasallık şiddeti artar.

-Tarım ürünü çeşidi azalır.

-Tarım ürünleri daha geç olgunlaşır.

Türkiye’de Dağlar Doğu- Batı Yönünde uzanır. Bu yüzden Karadeniz ve Akdeniz Kıyılarında;

-Dağlar kıyıya paralel uzanır (Boyuna kıyı)

-Kıyılarda girinti çıkıntı azdır.

-Doğal liman, koy,körfez, yarımada azdır.

-Kıyılarla iç kesimler arası ulaşım zordur.

-Yol yapım giderleri yüksektir.

-Yamaç (oragrafik yağışlar) fazladır.

Jeopolitik Konum (Yer Siyaseti)

Türkiye Jeopolitiği

-Çevresine göre zengin su kaynaklarına sahiptir.

-Güçlü bir orduya sahiptir.

-Genç ,dinamik bir nüfusa sahiptir.

-Doğu ile batı arasında enerji ve ulaşım koridorudur.

-İki önemli boğaza sahiptir.

-Üç kıtanın birbirine en çok yaklaştığı  yerdedir.

Jeopolitikte Etkili Olan Unsurlar

-Değişmeyen Unsurlar

-Değişen Unsurlar

-Zaman

Değişmeyen Unsurlar

-Ülkelerin coğrafi şekli

-Stratejik kaynaklar

-Su

-Coğrafi konum

-İklim

-Coğrafi bütünlük

-Jeolojik ve Jeomorfolojik özellikler

Değişen Unsurlar

-Sosyal-kültürel değerler

-Politik değerler

-Bilimsel ve teknolojik değerler

-Askeri değerler

-Ekonomik değerler

Türkiye’yi Doğrudan İlgilendiren Sorunlar

  • Suriye Sorunu
  • Kıta sahanlığı
  • Batı Trakya Türkleri
  • Fır hattı
  • SAR bölgesi (Arama kurtarma faaliyet bölgesi)
  • Adalar
  • Kıbrıs
  • Ermeni techiri
  • Irak’ın İşgali

Dolaylı Sorunlar

  • Doğu Türkistan
  • Kırım
  • Mısır
  • Libya
  • Filistin

Türkiye’nin Sınırları ve Komşuları

Batıdaki Komşuları

*Bulgaristan

-Avrupa’ya giden en kısa yol.

-KAPIKULE Sınır Kapısı (En işlek kapı)

*Yunanistan

-İPSALA Sınır Kapısı

-Meriç Nehri sınır kabul edildi.

Doğudaki Komşuları

*Gürcistan

-Sarp Sınır Kapısı

*Ermenistan

Akyaka sınır kapısı

*Nahçıvan (özerk bölge)

-Dilucu Sınır Kapısı

*İran

-Hem yüz ölçümü hem nüfusu bizden büyük tem komşu

-Gürbulak Sınır Kapısı

Güneydeki Komşular

*Irak

-Komşular arasında ihracatta I.sıradaki ülke

-Habur Sınır Kapısı

*Suriye

-Ceylanpınar , Öncüpınar, Mürşitpınar ve Cilvegözü

DİKKAT !!! 2015 yılında açılan son sınır kapısı AKTAŞ-ÇILDIR kapısıdır. Gürcistan’a demir yolu ulaşımı sağlanacak.

NOT :

-En eski sınır İRAN: 1639 Kasr-ı Şirin

-En yeni sınır SURİYE : 1939 Hatay

-En uzun sınır SURİYE : 911 km

-En kısa sınır NAHÇIVAN : 18 km

Demir Yolu Bağlantısı Olan Gümrük Kapıları

-Bulgaristan- Kapıkule

-Yunanistan- Uzunköprü

-Ermenistan- Akyaka (kapalı)

-İran-Kapıköy

-Suriye- Nusaybin

-Suriye- Islahiye

-Suriye- Çobanbey

DİKKAT!!! Akyaka Sınır Kapısı’nın kapatılmasına neden olan olay Ermenistan’ın Azerbaycan’a bağlı Dağlık Karabağ Bölgesi’ni işgal etmesidir.

NOT : Türkiye BM,NATO,Avrupa Güvenlik Konseyi, İslam İş Birliği Teşkilatı, OECD ve KEİ (Karadeniz Ekonomik İş Birliği Teşkilatına) üyedir.

TÜRKİYE’NİN COĞRAFİ KONUMU KONU ANLATIMI İÇİN TIKLAYINIZ.

TÜRKİYE’NİN COĞRAFİ KONUMU KPSS ÇIKMIŞ SORULAR 1 İÇİN TIKLAYINIZ.

TÜRKİYE’NİN COĞRAFİ KONUMU KPSS ÇIKMIŞ SORULAR 2 İÇİN TIKLAYINIZ.

TÜRKİYE’NİN COĞRAFİ KONUMU TEST SORULARI İÇİN TIKLAYINIZ.

TÜRKİYE’NİN COĞRAFİ KONUMU DOĞRU YANLIŞ TESTLERİ İÇİN TIKLAYINIZ.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir