COĞRAFYA KONU ANLATIMI

TÜRKİYE’NİN İKLİMİ VE BİTKİ ÖRTÜSÜ

TÜRKİYE’NİN İKLİMİ VE BİTKİ ÖRTÜSÜ 

Bu yazımızda Türkiye’nin İklimi konu anlatımını hazırladık. Türkiye’nin İklimi konusu ile ilgili KPSS ve TYT Sınavında her yıl ortalama 1 soru gelmektedir.Türkiye’nin İklimi konu anlatımını çalıştıktan sonra Türkiye’nin İklimi çıkmış sorular ve test sorularını da çözmenizi tavsiye ederiz.

Belirli bir yörede uzun süreli hava olaylarının ortalama durumuna iklim denir.

İklimin Etkileri

İklimin Doğal Özellikleri

-Doğal bitki örtüsü         -Toprak oluş ve çeşitleri

-Hayvan Türleri              -Akarsu akımı ve rejimi

-Denizlerde tuz oranı     -Yer şekilleri dış kuvvetler

İklimin Beşeri ve Ekonomik Özellikler

-Tarım ve  Hayvancılık      -Turizm, ulaşım

-Konut tipi ve malzemesi  – Nüfus dağılışı

-Beslenme- giyim alışkanlıkları

TÜRKİYE’NİN İKLİMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

A.Özel Konum

-Etrafındaki denizlerin etkisi

-Etrafındaki karaların etkisi

-Etrafındaki basınç merkezlerinin etkisi

-Yer şekillerinin etkisi

Yer Şekillerinin Etkisi

Türkiye’nin yer şekilleri dağların uzanış yönleri, yükselti ve eğim yönünden coğrafi bölgelerde farklılıklar gösterir.

1.Yükselti

Yükselti arttıkça sıcaklığın azalmasına bağlı olarak;

-Tarım ürünlerinin olgunlaşma süresi artar.

-Bir dağ yamacı boyunca bitki kuşakları oluşur.

-Karların yerde kalma süresi artar.

-Karasallık derecesinde artış görülür.

-Dağların yüksek kesimlerinde kalıcı karlar görülür.

2.Dağların Uzanış Yönü

Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında dağlar kıyıya paralel uzanır. Bu nedenle;

-Denizellik dar bir alanda etkilidir.

-Kıyı ile iç kesimler arasında iklim farkı fazladır.

-Yamaç (orografik) yağışları fazladır.

Ege kıyılarında dağlar kıyıya dik uzanır. Bu nedenle;

-Denizellik geniş alanda etkilidir.

-Kıyılarla iç kesimler arasında iklim farkı azdır.

-Yamaç (orografik) yağışları azdır.

3.Bakı Durumu

Türkiye’nin Kuzey Yarımkürede bir orta kuşak ülkesi konumunda bulunması dağ kuşaklarında güneye bakan yamaçların, kuzeye bakan yamaçlara göre güneşten daha fazla yararlanılmasına ve buna bağlı olarak daha fazla ısınmasına neden olmaktadır.

B.Matematik (Mutlak) Konumun Etkileri

Matematik konumun iklim özellikleri üzerindeki en önemli etkenlerden biridir. Türkiye Kuzey Yarım Küre’de ılıman kuşakta (Orta Kuşak’ta) yer alır.

   Güneş ışınlarının dik gelmemesi güneş ışınlarının geliş açısına bağlı olarak kuzeye gidildikçe sıcaklık ortalamaların düşmesi, hava kütlelerinin etkileri, genel rüzgarların etkileri matematik konumuna bağlıdır.

Türkiye’de İklim Elemanları

Türkiye’de Sıcaklık

-Sıcaklık ortalamaları kuzeye gidildikçe azalır. (Enlem)

-Sıcaklık ortalamaları doğuya gidildikçe azalır. (Yükselti)

-Yıllık ve günlük sıcaklık farkları kıyılarda az, iç kesimlerde fazladır. (denizellik-nemlilik)

-Genellikle kıyılar daha sıcaktır. (Denizellik-karasallık)

-Dağların güney yamacı daha sıcaktır. (bakı etkisi)

-Kış mevsiminde en sıcak yerler Akdeniz kıyılarıdır. (enlem-denizellik)

-Yazın en sıcak yerler Güneydoğu Anadolu Bölgesidir.

DİKKAT !!! Türkiye’de sıcaklığın dağılışında;

-Enlem

-Yükselti

-Denizellik

-Bakı özelliği

-Yerşekilleri-dağların uzanışı etkilidir.

DİKKAT !!! Sıcaklığın dağılışında temel faktör güneş ışınlarının geliş açısıdır. Güneş ışınlarının geliş açısı enleme, bakı etkisine,mevsime ve günün saatine bağlıdır.

Türkiye’de Yıllık Ortalama Sıcaklık Dağılışı

Gerçek Sıcaklık : Bir merkezin bulunduğu yükseltideki sıcaklığıdır.

İndirgenmiş Sıcaklık : Merkez deniz seviyesinde kabul edilir.

Ocak Ayı Ortalama Sıcaklıkları

-Gerçek sıcaklık değerlerine göre ocak ayında bölgeler arası sıcaklık farkları fazladır.

-Bütün kıyı kesimlerinde ortalama sıcaklıklar 0 derecenin üstündedir.

-En sıcak yerler Akdeniz kıyılarıdır. (Enlem-denizellik)

-En soğuk yerler Kuzeydoğu Anadoludur. (Enlem-karasallık-yükselti-sibirya basıncı)

Ocak Ayı Ortalama Sıcaklık Değerleri;

-Akdeniz kıyılarında 10°C

-Ege kıyılarında 8/9 °C

-Karadeniz ve Marmara Denizi kıyılarında 5/6 °C

-Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde 0°C

-İç Anadolu Bölgesi’nin çoğu yerinde 0/ (-5) °C

-Doğu AnadoluBölgesi’nde (-10)/ (-15) °C altındadır.

Temmuz Ayı Ortalama Sıcaklıkları

-En sıcak yerler Güneydoğu Anadolu Bölgesindedir. (Enlem-karasallık-sıcak rüzgarlar)

-En soğuk yerler Kuzeydoğu Anadolu’dadır. (Yükselti)

-Türkiye’nin en sıcak yerleri ile sıcaklığın en düşük olduğu yerler arasındaki fark 10°C’yi geçer.

Temmuz Ayı Ortalama Sıcaklık Değerleri;

-Akdeniz  ve Ege kıyılarında 25/30 °C

-Karadeniz ve Marmara Denizi kıyılarında 18/20 °C

-Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde 30/35 °C

-İç Anadolu Bölgesi’nin çoğu yerinde 20/25 °C

-Doğu AnadoluBölgesi’nde 10/15 °C arasındadır.

DİKKAT!!! Türkiye’de don olaylarının sıcaklık dağılışına benzer en az don olayı Akdeniz kıyılarında görülür.

Türkiye’de Basınç

Basınç : Atmosferde bulunan gazların yeryüzüne uygulamış olduğu kuvvete denir.

-Türkiye’de yıl boyunca farklı basınç sistemleri etkili olmaktadır.

Türkiye İklimi Üzerinde Etkili Olan Büyük Basınç Merkezleri

-Asor Dinamik Yüksek Basınç Alanı

-İzlanda Dinamik Alçak Basınç Alanı

-Sibirya Termik Yüksek Basınç Alanı

-Basra Termik Alçak Basınç Alanıdır.

DİKKAT !!! Dinamik kökenli basınç merkezleri sürekli basınç merkezleridir ve Dünya’nın günlük hareketine bağlı olarak meydana gelir. Termik basınç merkezleri farklı ısınıp soğumaya bağlı olarak meydana gelir ve mevsimlik basınç merkezleridir.

Kış Mevsiminde Basınç Sistemlerinin Etkileri

-Kış mevsiminde İzlanda alçak basınç merkezi etkili olduğunda Atlas Okyanusu üzerindeki nemli-ılık hava kütlleleri batı rüzgarlarının etkisiyle Akdeniz, Balkanlar ve Karadeniz üzerinden Türkiye’ye gelir yağışlı ve ılık kış koşulları yaşanır.

Sibirya yüksek basınç merkezi etkili olduğunda nemli-ılık hava kütlelerinin Türkiye’ye gelmesini engeller; buna bağlı olarak soğuk ve kurak kış koşulları yaşanır.

Yaz Mevsiminde Basınç Sistemlerinin Etkileri

-Afrika’nın kuzeybatısında yer alan Asor yüksek basınç merkezi genişleyerek kuzeye ve doğuya kayar ve Türkiye’yi etkisi altına alır. Bu durumda (Doğu ve Batı Karadeniz kıyıları ile Kuzeydoğu Anadolu dışında) bütün Türkiye’de sıcak ve kurak koşullar yaşanır. Basra alçak merkezi de Asor yüksek basınç merkezi ile birlikte yaz sıcaklığı ve kuraklığını artırır.

Türkiye’de Rüzgarlar

Rüzgar : Yüksek basınçtan alçak basınca doğru esen yatay yönlü hava hareketidir.

-Türkiye, Orta Kuşak’ta yer aldığı için sürekli rüzgarlardan batı rüzgarlarının etkisi altındadır.

-Türkiye’de kuzeyden esen rüzgarlar sıcaklığı düşürür. Güneyden esen rüzgarlar sıcaklığı yükseltir. (enlem etkisi)

-Lodos ve kıble Akdeniz kıyılarında;

-Karayel, Yıldız ve poyraz Karadeniz kıyılarında yamaç yağışlarına neden olur.

DİKKAT !!! Yerel rüzgarlar ; Lodos, Kıble ,Kesişleme (Samyeli) , Karayel ,Yıldız  ve Poyrazdır. 

Türkiye’de Yerel Rüzgarların Sıcaklığa Etkisi

Sıcaklığı Yükselten Rüzgarlar

-Lodos -Kıble -Kesişleme (Samyeli) – Fön rüzgarları

Sıcaklığı Azaltan Rüzgarlar

-Karayel – Yıldız – Poyraz – Etezyen

Meltem Rüzgarları

-Gece ve gündüz farklı yönlerden esen rüzgarlardır.

-Kara ve denizlerin gün içinde farklı ısınma ve soğumalarına bağlı olarak meydana gelen günlük rüzgarlara kara ve deniz meltemleri denir.

-Gündüz denizden karaya esen rüzgara deniz meltemi, gece karadan denize esen rüzgara kara meltemi denir.

Türkiye’de Meltem Rüzgarları Görülmesinin Nedenleri

-Yarımada olmamız.

-Yer şekillerinin çeşitli olmayan olmasına bağlıdır. (Engebeli olmamız)

NOT : Ege’de deniz meltemine İMBAT denir.

Fön Rüzgarları

-Alçalan havanın sıcaklığı 100 m’de 1°C artırmasıdır.

Fön Rüzgarları Görülen Yerlerde;

-Karlar erken erir.

-Sıcaklık ani artar.

-Bitki örtüsü kurur.

-Çığ,sel, taşkın riski artar.

-Tarım ürünleri yanar.

NOT !!! Anadolu’da fön rüzgarlarına “Bakır Sattıran Rüzgar” denilir. Avrupa’da ise “Türk fönü” ya da “Türk rüzgarı” denir.

DİKKAT !!! Rize’de turinçgil yetişmesinde Fön rüzgarları etkilidir.

DİKKAT !!! Yaz döneminde Ege Denizi’nde kuzeybatıdan esen Etezyen Rüzgarları serinletici etki yapar.

Türkiye’de Nem

Nem havadaki su buharıdır.

Mutlak Nem

-Hava içinde bulunan nemdir.

-Sıcaklığa,deniz ve göl gibi buharlaşma kaynaklarına bağlıdır.

-Türkiye’de genellikle kıyılarda yüksek, iç kesimlerde düşüktür.

DİKKAT !!! Mutlak nemin en yüksek olduğu yer Akdeniz kıyılarıdır.

DİKKAT !!! Sıcaklık ile mutlak nem arasında doğru orantı vardır. Sıcaklık arttıkça mutlak nem artar.

Maksimum Nem

-Belli bir sıcaklıktaki hava kütlesinin en fazla alabileceği nem miktarıdır.

-Sıcaklığın yüksek olduğu yerlerde  Akdeniz kıyılarında, yaz mevsiminde ise Güneydoğu Anadolu Bölgesinde en yüksektir.

DİKKAT !!! Sıcaklık ile maksimum nem arasında doğru orantı vardır. Sıcaklık arttıkça maksimum nem artar.

Bağıl (Nispi) Nem

-Mutlak nemin maksimum neme oranına bağıl nem denir. % olarak ifade edilir.

-Türkiye’de yaz mevsiminde bağıl nemin en düşük olduğu yer, Güneydoğu Anadolu Bölgesidir. (Sıcaklık karasallık)

-Karadeniz kıyıları bağıl nemin en yüksek olduğu yerlerdir.

DİKKAT !!! Bağıl nemin yüksek olduğu yerlerle yağışların fazla olduğu yerler paralellik gösterir. Bağıl nemin yüksek ve yağışların en fazla olduğu yerler Karadeniz kıyılarıdır.

DİKKAT !!! Bağıl nem ile mutlak nem arasında doğru orantı, bağıl nemle sıcaklık arasında ters orantı vardır. Mutlak nem arttıkça bağıl nem artar, sıcaklık azaldıkça bağıl nem artar.

Türkiye’de Yağış

Oluşumlarına Göre Yağış Çeşitleri

Cephe Yağışları (Frontal)

-Sıcak ve soğuk hava kütleleri arasında meydana gelen cephe sistemlerine bağlı olarak meydana gelen yağışlardır.

-Orta Kuşak’ta bulunmamızın sonucudur.

-En çok Akdeniz ikliminin etkili olduğu alanlar ve çevresinde etkilidir.

-Genellikle kış aylarında görülür.

Yamaç Yağışları (Orografik Yağışlar)

-Hava kütlelerinin yamaçlarda yükselmesi ve soğuması ile meydana gelen yağışlardır.

-Karadeniz ve Akdeniz kıyılarındaki dağların denize bakan yamaçlarında görülür.

-Yağış miktarı fazladır.

 DİKKAT!!! Yamaç yağışları en fazla Doğu Karadeniz kıyılarında görülür.

Konveksiyonel (Yükselim ) Yağışları

-Zeminde ısınan hava hafifler ve yükselir. Yükselen havanın yükseklerde soğuması ile bağıl nem artar ve yağış meydana gelir.

-En çok İç Anadolu Bölgesi’nde görülür ve genellikle öğleden sonraları görülen yağış olduğu için “kırkikindi” yağışları adı verilir.

-Erzurum-Kars’ta yaz aylarında görülen yağışlar konveksiyoneldir.

Yağışın En Fazla Olduğu Yerler

-Yıldız Dağları bölümü,,

-Doğu ve Batı Karadeniz kıyıları,

-Antalya Körfezi çevresi

-Nur (Amanos) Dağları

-Menteşe Yöresi ve Toroslar

-Güneydoğu Toroslar-Hakkari yöresidir.

DİKKAT!!! Türkiye’de yağışların dağılışında en önemli etkenler denize göre konum ve yer şekilleridir.

Türkiye’de En Az Yağış Alan Yerler

-Tuz Gölü çevresi

-Konya-Ereğli ovası

-Ergene Havzası

-Malatya ovası

-Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin güney kısımları

-Iğdır Ovası

-Van Gölü çevresi

Türkiye’de Yağış Rejimleri

-Türkiye’de Karadeniz kıyıları hariç kalan yerlerde yağış rejimi düzensizdir.

-Akdeniz ikliminden etkilenen alanlarda kışlar bol yağışlı yazlar kurak geçer.

-İç Anadolu Bölgesi’nde ilkbahar mevsimi yağışlı

-Doğu Anadolu Bölgesi’nde bazı yörelerde ilkbahar, bazı yörelerde kış mevsimi yağışlı, yazlar kuraktır.

-Karadeniz kıyılarında yağış rejimi düzenlidir.(her mevsim yağışlı), en yağışlı mevsim sonbahardır.

-Erzurum-Kars Bölümü yaz mevsimi yağışlı, kış mevsimi ise en az yağışlı mevsimdir.

DİKKAT !!! Türkiye’de yağışların en az olduğu bölge İç Anadolu Bölgesi, buharlaşma en fazla olduğu için en kurak bölge Güneydoğu Anadolu Bölgesidir.

NOT : Türkiye’de yıllık ortalama yağış 640 mm civarındadır.

En Yağışlı Mevsimler

-Karadeniz Bölgesi- Sonbahar

-Akdeniz Bölgesi -Kış

-İç Anadolu Bölgesi – İlkbahar

-Erzurum-Kars Bölümü – Yaz

En Az Yağışlı Mevsimler

-Karadeniz Bölgesi- İlkbahar

-Akdeniz Bölgesi -Yaz

-İç Anadolu Bölgesi – Yaz

-Erzurum-Kars Bölümü – Kış

Türkiye’de Görülen İklimler 

Türkiye’nin iklim özellikleri matematik ve özel konum etkilerine bağlı olarak bölgelere göre farklılıklar göstermekte ve buna bağlı olarak üç iklim bölgesine ayrılmaktadır:

-Akdeniz İklimi

-Karadeniz İklimi

-Karasal İklim (Ilıman ve sert)

DİKKAT !!! Türkiye’de özel konum etkileri çeşitli iklimlerin görülmesine neden olmuştur.

Akdeniz İklimi

-Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır. (Orta Kuşak sonucu)

-Yağış rejimi düzensizdir.

-Görüldüğü Yerler; Marmara,Akdeniz, Ege, Güneydoğu Anadolu’nun batısı (Antep,Urfa,Kilis)

-Yağışlar 900-1200 mm arasında değişir.

-Yaz mevsiminde yüksek basınç alanının etkisiyle yağışlar azalmıştır.

-Kış mevsiminde cephesel yağışlar etkilidir.

-Akdeniz ikliminin tanıtıcı tarım ürünü zeytindir.

-Bölgenin yıllık sıcaklık ortalaması 18-20 derecedir.

DİKKAT !!! Ege kıyılarında dağlar kıyıya dik uzandığı için Akdeniz İkliminin etkili olduğu söylenebilir.

Karadeniz İklimi

-Yazlar serin ve yağışlıdır.

-Yaz kuraklığı yoktur.

-Yağış rejimi düzenlidir.

-Görüldüğü Yerler;Karadeniz Bölgesi, Marmaranın kuzeyi

-Türkiye’nin en yağışlı yerleri Karadeniz kıyılarıdır. Rize : 2500 mm, Zonguldak 1250 mm, Samsun 719 mm.

-En yağışlı mevsim sonbahardır.

-Bölgenin yıllık sıcaklık ortalaması 13-15 derecedir.

-Karadeniz İkliminin tanıtıcı tarım ürünü Fındıktır.

DİKKAT !!! Akdeniz ve Karadeniz iklimleri, sıcaklık farkının az olması, yağışın fazla olması, nemli iklimler olmaları ve kış ılıklığının olması yönlerinden benzerdirler. Ancak Akdeniz ve Karadeniz iklimi birbirinden ayıran en önemli özellik yaz kuraklığıdır. Akdeniz’de yaz kuraklığı belirgindir.

Karasal İklim

Ilıman Karasal İklim

-Bu iklim tipinin en belirgin özelliği yazların sıcak ve kurak, kışların soğuk ve kar yağışlı olmasıdır.

-Ilıman Karasal İklim, Doğu Anadolu, İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu ile diğer iç kesimlerde ve Ergene Havzasında etkilidir. Bu bölgelerde yıllık sıcaklık farkları fazladır.

-Doğal bitki örtüsü bozkırdır.

-Karasal iklimin etkili olduğu yerlerde yıllık yağış miktarı 500 mm civarındadır.

Sert Karasal İklim

-Bu iklim tipi Türkiye’nin kuzeydoğusunda Erzurum-Kars-Ardahan ve çevresinde etkilidir.

-Yazlar serin ve yağışlı kışlar çok uzun ve çok soğuktur.

-Sıcaklık farkı en fazla olan iklimdir.

-En fazla yağış yaz mevsiminde düşer.

-Doğal bitki örtüleri çayırlardır.

DİKKAT DİKKAT !!! Türkiye’nin en soğuk ve en karasal yerleri Erzurum-Kars Bölümü’dür. Bu özellikler denize uzaklık ve yükseklik ve enlem etkisine bağlıdır.

Mikroklimalar (Küçük İklimler)

-Çevresine göre dar bir alanda iklim özellikleri belirgin bir farklılık gösteren yörelere mikroklima yöresi denir.

-Rize’de turunçgil  yetişmesi – Fön rüzgarı

-Artvin’de zeytin yetişmesi – Kışlar ılık yazlar kurak

-Iğdır’da pamuk yetişmesi – Çevreye göre alçak ve kurak

-Akdeniz’de muz yetişmesi – Kış ılıklığı

-Karadeniz’de çay yetişmesi – Yıl boyu yağış-yıkanmış toprak

TÜRKİYE’NİN İKLİMİ VE BİTKİ ÖRTÜSÜ KPSS ÇIKMIŞ SORULAR İÇİN TIKLAYINIZ.

 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir