COĞRAFYA KONU ANLATIMI

TÜRKİYE’NİN SU, TOPRAK VE BİTKİ VARLIĞI

TÜRKİYE’NİN SU, TOPRAK VE BİTKİ VARLIĞI 

Bu yazımızda Türkiye’nin Su, Toprak ve Bitki Varlığı konu anlatımını hazırladık. Türkiye’nin Su, Toprak ve Bitki Varlığı konusu ile ilgili KPSS ve TYT Sınavında her yıl ortalama 2-3 soru gelmektedir. Türkiye’nin Su, Toprak ve Bitki Varlığı konu anlatımını çalıştıktan sonra Türkiye’nin Su, Toprak ve Bitki Varlığı çıkmış sorular ve test sorularını da çözmenizi tavsiye ederiz.

TÜRKİYE’NİN SU VARLIĞI

1.AKARSULAR

Doğal bir yatak içerisinde akan sulara “akarsu” denir. Akarsuların doğduğu yere “kaynak”, denize ya da göle döküldüğü yere “ağız” denir.

Özellikleri 

-Yarım ada olduğumuz için havzaları açıktır.

-Kirlilikleri fazladır.

-Ulaşım ve taşımacılık için uygun yapıları yoktur.

-Boyları kısadır.

-Denge profilinden uzaktır. Rejimleri düzensizdir.

-Kurak iklim nedeni ile debileri düşüktür.

-Akış hızı yüksek olduğu için hidroelektrik potansiyeli yüksektir.

Akarsu Havzaları

* Akarsu kollarının, kaynaktan denize döküldüğü yere kadar aktığı alana havza denir.

* Havzalar ikiye ayrılır. Açık ve Kapalı Havzalar.

a. Açık Havza

* Suları denize ulaşabilen havzalardır.

* Çoruh, Bartın Yeşilırmak, Kızılırmak, Sakarya –> Karadeniz Havzasına Dökülürler

* Susurluk –> Marmara Havzasına Dökülür.

* Asi, Aksu, Göksu, Köprü, Manavgat, Seyhan, Ceyhan –> Akdeniz Havzasına Dökülürler.

* Meriç, Küçük Menderes, Büyük Menderes, Gediz, Bakırçay –> Ege Havzasına Dökülenler

DİKKAT !!!!

** Sınırlar içerisinde en uzun akarsuyumuz “Kızılırmaktır.”

** Seyhan- Ceyhan akarsuyunun kaynağı Akdeniz Bölgesi dışındadır.

** Üzerinde taşımacılık yapılan tek akarsu Bartın Çayı’dır.

b. Kapalı Havza

*Suları denize ulaşamayan havzalardır.

*Kapalı havza oluşumunda iklim ve yer şekilleri etkilidir.

*Van Gölü , Tuz Gölü, Göller Yöresi, Konya Ovası, Afyon-Karaçay, Develi Ovası, Aras Nehri Havzası

UYARI !!!!!

*Kaynağı yurt dışı olup ülkemize dökülen akarsular; Meriç ve Asi’dir.

*Meriç–> Kaynağını Bulgaristan alır.

*Asi–> Kaynağı Lübnandır, Ülkemize Suriye’den gelir.

2. GÖLLER

*Yeryüzünde çukurlarda biriken durgun su birikintisine “göl” denir.

Özellikleri 

-Üzerinde ulaşım yapılabilen tek göl Van Gölüdür.

-Yıl içinde alanı en çok değişen göl Tuz Gölüdür.

-Gideğeni olan göllerin suları tatlı iken, gideğeni olmayan göllerin suları acıdır.

-En büyük tatlı su gölü Beyşehir Gölüdür.

-Beyşehir ve Eğirdir gölünden kerevit çıkarılır.

-Eğirdir, Hazar, Tortum, Çıldır göllerinden enerji üretilir.

-Manyas ve Beyşehir Gölleri birer Milli Park alanıdır.

a. Karstik Göller

Karstik göller, karstik arazinin yaygın olduğu bölgelerde kayaların kimyasal çözülmesi ve çöken çukurlara suların dolması sonucu ortaya çıkar.

Çoğu Akdeniz Bölgesinde yer alır.

Karstik Göller ;

Avlan Gölü

Kestel Gölü

Sağla Gölü

Elmalı Gölü

Salda Gölü dahil Akdeniz Bölgesinde yer alır. Aynı zamanda birer gölovadır.

b. Volkanik Göller

Sönmüş volkanik dağların üzerinde oluşurlar.

Volkanik Göller;

Acıgöl–> Nevşehir’de

Nemrut Krater Gölü –> Bitlis’te

Meke Gölü –> Konya’da

c.Buzul Gölleri

Buzul aşındırması ile oluşan göllerdir.

Buzul gölleri;

Kilimli Göl

Karagöl

Aynalı Göl

d.Set Gölü

Vadi ve benzeri çukurların önlerinin doğal doğal setlerle kapanması ile oluşur.

Kendi içinde 4e ayrılır.

-Volkanik Set Gölleri; Van Gölü, Haçlı Gölü, Erdek Gölü Çıldır Gölü

-Kıyı Set Gölü; Büyükçekmece Gölü, Küçükçekmece Gölü, Terkos Gölü.

-Heyelan Set Gölü; Abant, Yedigöller, Zinav, Borabay, Sera, Tortum Gölleri

-Alüvyal Set Gölleri; Eymir, Mogan, Marmara, Bafa, Köyceğiz Gölleri

3-DENİZLER

-Yeryüzünde bulunan ve birbirine bağlı olan su örüntüsüne deniz denir.

a.Karadeniz

-Tuzluluk binde 18 civarındadır.

-200m altında balık yaşayamaz. Balıkların yaşayamama sebebi 200 m derinlikte var olan zehirli gazlardır.

-Balık miktarı en fazla denizken, balık çeşidi en az olandır.

-Kuş uçumu en uzun kıyılara sahiptir.

b. Marmara Denizi

-Tuzluluk binde 22 civarındadır.

-En kısa kıyılara sahip denizdir.

-Boğazlar akıntı sebebi ile önemli balık avlanma alanlarıdır.

c.Ege Denizi

-En uzun gerçek kıyıya sahip denizdir.

-En sığ kıyılardır.

-Tuzluluk binde 33 civarındandır.

-Kültür balıkçılığı gelişmiştir.

d.Akdeniz

-Tuzluluk binde 38 civarındadır.

-Balık sayısı en az, çeşidi en fazladır.

4-YER ALTI SULARI VE KAYNAKLARI

-Yeryüzünde bulunan suların bir kısmının yer altına sızarak oluşturduğu kaynaklar yeraltı kaynaklarıdır.

a.Voklüz Kaynaklar

*Yağıştan beslenir.

*Rejimi düzensizdir.

*Suları soğuktur, kireçlidir.

*Sifonlu kaynak olarak da bilinir.

*Genelde Akdeniz Bölgesinde bulunur.

b. Fay Kaynakları

*Yer altından beslenir.

*Rejim düzenlidir.

*Kaplıca, ılıca olurlar.

*Suları sıcaktır.

*İklimden etkilenmez.

*Kentsel ısıtmada kullanılır.

*Sera ısıtmasında kullanılır.

c. Yamaç Kaynakları

*Oldukça yaygındır.

*Yağıştan beslenir.

*Suları soğuktur.

*Rejim düzensizdir.

d.Artezyen (Su Kuyusu)

*İnsan eliyle yüzeye çıkar.

*Sular soğuktur.

*Yağıştan beslenir.

*Rejim düzensizdir.

TÜRKİYE’NİN TOPRAK VARLIĞI 

HUMUS

-Topraktaki organik maddeye denir.

Zonal (Yerli) Topraklar

-Bulunduğu yörenin iklim ve ana kaya yapısı hakkında bilgi verir.

Yerli Toprak Türleri;

Kahverengi Orman Toprakları

*Karadeniz de yaygındır.

*Humusça zengindir.

*Yıkanma fazladır.

*Toprak asitçe zengindir.

Podzol Topraklar

*Batı Karadeniz topraklarıdır.

*Kül rengine sahiptir.

*Nemli ve soğuk bölge toprakları.

Terra-Rossa Topraklar

*Kırmızı renklidir.

*Akdeniz Bölgesinde bulunur.

*Verimsiz topraklardır.

*Gübre ile verimli olurlar.

*Dikili tarıma uygundur.

*Topraklar demir oksitçe zengindir.

Kahverengi ve Kestane Renkli  Step Toprakları

*Sulama ile verimli hale gelirler.

*Yıllık yağış miktarının az olduğu karasal iç bölgelerde görülür.

*Doğu Anadolu ve İç Anadolu’da görülür.

b. İntrozonal Topraklar

*Yüzey şekillerinin ve toprak içindeki anakaya özelliğinin özelliklerinin oluşumunda görüldüğü toprak türleridir.

Halomorfik Topraklar

*Tuzlu topraklardır.

*Kurak ve yarı kurak bölgelerde bulunurlar.

*Su içinde eriyik halde bulunan tuz ve karbonatların suyun buharlaşması ile toprakta kalmasıyla oluşur.

Hidromorfik Topraklar

*Suyu,sulu seven topraklardır.

Kalsimorfik Topraklar

*Kalsiyum karbonat bakımından zengin topraktır.

*Trakya Bölgesinde yaygındır.

*Ayçiçeği yetiştirmek için uygun topraklardır.

c. Azonal Topraklar

*Bulunduğu bölge hakkında bilgi vermeyen topraklardır.

*Taşınmış topraklar olarak da bilinirler. Taşınmış oldukları için bulundukları bölge hakkında bilgi vermezler.

Alüvyal Topraklar

*Deltalarda yaygın olan toprak tipidir.

*Yüksek verimi olan topraklardır.

*İşlenmesi kolaydır bu yüzden tarım yoğun olarak yapılır.

Kolüvyal Topraklar

*Fiziksel parçalanma ile oluşur.

*Dağ yamaçlarında bulunur.

Lösler

*Rüzgarın taşıması ile kurak bölgelerde var olan toprak tipidir.

Morenler

*Buzullar tarafından taşınan malzemelerin buzulların eridiği bölgelerde birikmesi sonucunda oluşan toprak tipidir.

UYARI !!!!!

*Taşınmış topraklar dış kuvvetler tarafından bulundukları alana getirildikleri için, bulundukları alanın ana kayası  hakkında bilgi vermezler.

TÜRKİYE’NİN BİTKİ VARLIĞI

*Türkiye iklim çeşitliliği fazla olan bir ülkedir.

*İklim çeşitliliğinin fazla olması sonucunda bitki çeşitliliği de fazladır.

*Ülkemizde 12 bin çeşit bitki vardır.

Endemik Tür

*Sadece bir bölgeye ait olan türe denir.

Örnek;

*Sığla Ağacı –> Muğla

*İspir Meşesi –> Yozgat

*Kazdağı Köknarı

Klimaks Tür

*Bir iklimde bulunan baskın bitki türüdür.

*Karadeniz’de –> Ladin

*Akdeniz’de –> Kızılçam

*Karasal İklimde –> Sarıçam

Reklit Tür

*Geçmiş dönemlerden kalmış bitki türüdür.

*Kalıntı anlamındadır.

1.Ormanlar

*Ormanların dağılımı nem ile belirlenir.

*Nemliliğin en fazla olduğu böle Karadeniz Bölgesidir. Doğal olarak orman miktarı da en fazla Karadeniz Bölgesindedir.

*Ülkemizin %28’i ormanlarla kaplıdır.

*Ormanlar kıyı bölgelerde, iç bölgelere göre daha yoğundur.

*Kıyı bölgelerde ormanın kendini yenileme süresi daha kısadır.

*Orman üst sınırı “enlem” belirler.

*Orman alt sınırını “nem” belirler.

*En yaygın orman ağacı Meşedir.

*Türkiye’de bulunan en yaygın orman ağacı Kızılçamdır.

2.Maki

* Kızılçam ormanlarının tahrip olmasıyla ortaya çıkar.

*Kısa boylu ağaçlardır.

*Sık dizilimlidir.

*Tüylü kök sistemine sahiptirler.

Psödomaki

*Kızılçamdan farklı ormanların tahrip edilmesi ile oluşur.

3.Çayır

*Yaz yağışları ile yeşeren uzun boylu ot topluluğuna çayır denir.

*Erzurum – Kars tarafında yaygındır.

4.Antropojen Bozkır

*İnsan eliyle ormanların tahrip edilmesi sonucunda oluşan bozkırlardır.

*İç Anadolu Bölgesinde “Yozgat-Ankara”, Trakya Bölgesinde “Edirne”de görülür.

5.Bozkır

*İlkbaharda yeşeren, yazın sararan, kışın ortadan kalkan ot topluluğudur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir