KONU ANLATIMI TÜRKÇE

YAZIM KURALLARI

YAZIM KURALLARI

Bu yazımızda Yazım Kuralları konusunu detaylı bir şekilde açıklayacağız. Yazım Kuralları çok önemli bir konudur ve ÖSYM’nin yapmış olduğu tüm sınavlarda karşımıza çıkmaktadır. Yazım Kuralları konusu ile ilgili KPSS sınavında ortalama 1 TYT sınavında ise ortalama 2 soru gelmektedir.Konu anlatımın alt kısmında çıkmış soru örneklerini de bulabilirsiniz.

1.”Da, De” Bağlacı ve “Da,-De” Hal Ekinin Yazılışı

Bağlaç olan “da, de” nin yazılışı

-Kendinden önceki sözcükten ayrı yazılır.

-Cümleye “bile, dahi,ayrıca” anlamı katar.

-Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz ancak daralır.

-Ünsüz benzeşmesine uğramaz,” ta,te” şekli yoktur.

Örnekler;

-Dün pikniğe Murat da gelmemiş.

-Bilgisayar da iletişimimizin kopmasına neden oluyor.

-Sanatçılar da halkın bilinçlenmesinde etkin rol oynamalı.

Ek olan “da,-de” nin Yazılışı

-Kendinden önceki sözcüğe bitişik yazılır.

-Cümleye “bulunma” anlamı katar.

-“Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur çünkü genellikle cümlede dolaylı tümleç olarak görev yapar.

-Ünsüz benzeşmesine uğrayarak “-ta, -te” şeklini alabilir.

Örnekler ;

Dün akşam Murat‘ta kalmış.

Haberi televizyonda alt yazıda öğrendim.

Bazı sanatçılarda bitmek bilemeyen ego var.

DİKKAT !!! Ya sözüyle birlikte kullanılan da ayrı yazılır.

2.”Ki” Bağlacı ve “Ki” Ekinin Yazılışı

Bağlaç olan “ki” nin yazılışı

-Kendinden önceki sözcükten ayrı yazılır.

-Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz.

-Sözcükleri, cümleleri birbirine bağlar.

-Cümleye, pekiştirme, gerekçe gibi farklı anlamlar katar.

Örnekler;

-Nazım ki şiirleriyle sınırları aşmıştır.

-Görülüyor ki bu yaz çok kurak geçecek.

-Anladım ki sen bana yardımcı olamayacaksın.

Ek olan “ki” nin Yazılışı

-Kendinden önceki sözcüğe bitişik yazılır.

–Türkçe’de “ki” eki, sıfat yapma ve ilgi zamiri olma görevindedir.

-Sıfat yapan “-ki” kendinden sonraki adı belirtir. Genelde “hangi” sorusuna yanıt alır.

-Aitlik eki olan “-ki” üzerine geldiği kelimeye “bir şeye, kimseye ait olma” anlamı katar. Genelde “-ın,-in; -ım,-im” ilgi ekiyle birlikte kullanılır.

Örnekler;

-Masadaki saat senin mi?

-Sabahki kahvaltıdan bir şey anlamadım.

-Bahçedekiler bugün de sulanmayacak.

-Yerdeki çöpleri  masanın üzerine kim koydu?

DİKKAT !!! Türkçe’de gelenekleştiği için bitişik yazılan birkaç “ki” li bağlaç vardır. Sanki, oysaki, mademki, belki, halbuki,çünkü,meğerki, illaki (SOMBaHÇeMİ)

DİKKAT !!! (SOMBaHÇeMİ) kodlaması dışında kalan bütün “ki” li bağlaçlar ayrı yazılır. Tut ki, kaldı ki , yeter ki, eğer ki …

3.İkilemelerin Yazılışı

-İkilemeler ayrı yazılır.

Örnekler;

– akın akın , eski püskü , kapı mapı, zırt pırt, art arda, yan yana

4.Deyimlerin Yazılışı

-Deyimler ayrı yazılır.

Örnekler;

-göz atmak , aklı başında , çanak tutmak , kulak vermek

5.”Mı, Mi ” Soru Ekinin Yazılışı

-Bu ek ayrı yazılır ve kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak ünlü uyumlarına uyar.

Yemek kaldı mı?

Sen de mi geldin ?

İnsanlık öldü mü?

-Soru ekinden sonra gelen ekler, bu ekle bitişik yazılır.

Para verecek misin?

O gelecek miydi?

-Bu ek soru anlamı katmaktan başka görevlerde kullanıldığında da ayrı yazılır.

Güzel mi güzel.

DİKKAT !!! Birleşik fiillerde mi soru eki iki kelimenin arasına da gelebilir:

Sınava girmekten vaz mı geçtin?

6.Pekiştirmeleri Sözcüklerin Yazımı

-Türkçe ikilemelerle de pekiştirme yapılır.İkilemeler ayrı yazılır.

– uzun uzun , sarı sarı, akın akın

-Anlamı pekiştirmek için sözcüklerin arasına “mı, mi” soru eki ya da “da, de “ bağlacı getirilebilir ve ayrı yazılır.

Mavi mi mavi gözleri vardı.

Onlar da güzel mi güzel bir araba almayı istiyorlar.

-Sıfat veya zarf görevinde kullanılan “m, p,r, s” sesleriyle oluşan pekiştirmeli sözcükler bitişik yazılır.

Örnekler: apaçık, masmavi, sapasağlam, karmakarışık,çepeçevre

7.Sayıların Yazılışı

1.Sayılar metin içinde yazıyla da yazılabilir.

Örnek; bin yıldan beri , üç hafta sonra , iki yüz soru …

-Saat, para tutarı, ölçü,istatistik verilere ilişkin sayılarda rakam kullanılır. Örnek : Onunla 16.30’da buluşacağız.

-Saatler ile dakikalar metin içinde yazıyla da yazılabilir.

Örnek : Otobüs saat sekize çeyrek kala kalkacak.

-Dört veya daha çok basamaklı sayıların kolay okunabilmesi amacıyla içinde geçen bin, milyon, milyar ve trilyon sözleri harfle yazılabilir.

Örnek : Bu ay 7 bin 750 adet defter sipariş aldık.

2.Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır.

Örnek : üç yüz , bin iki yüz elli beş.

3.Para ile ilgili işlemlere senet, çek vb, ticari belgelerde geçen sayılar bitişik yazılır.

Örnek : 750,45 (yediyüzelliTL,kırkbeşkr.)

4. Yüzde ve binde işaretleri yazılırken sayılarla işaret arasında boşluk bıraklmaz.

Örnek : %50 , %75 vb.

5.Romen rakamları tarihi olaylarda, yüzyıllarda, hükümdar adlarında, tarihlerde ayların yazılışında, kitap dergi ciltlerinde, kitapların asıl bölümlerinden önceki sayfa numaralandırılmasında, maddelerin sıralandırılmasında kullanılır.

Örnekler;

-II. Dünya Savaşı

-V.Haçlı Seferi

-16.V.1879

-I.Cilt

6.Dört veya daha çok basamaklı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve aralarına nokta konur.

Örnek : 3.250 250.780

7.Sıra sayıları yazıyla ve rakamla gösterilebilir.Rakamla gösterilmesi durumunda ya da rakamdan sonra bir nokta konur ya da rakamdan sonra kesme işareti konularak derece gösteren ek yazılır.

Örnek : 15. 15’inci XX. XX2nci vb..

DİKKAT!!! Sıra sayıları ekle gösterildiklerinde rakamdan sonra sadece kesme işareti ve ek yazılır, ayrıca nokta konulmaz.

8.’inci değil 8’inci 2.’nci değil 2’nci

8.Üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla belirtilir.

Örnek : sekizer, ikişer, üçer

8.Tarihlerin Yazılışı

-Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar.

Örnekler :

-Gül Festivali 26 Mayıs’ta başlayacak.

– 15 Eylül 2018 Cuma günü evlenmiştik.

-Belirli bir tarih belirtmeyen ay ve gün adları küçük harfle başlar.

Örnek : Anneler Günü, her yıl mayıs ayının ikinci haftasında kutlanır.

9.Kısaltmaların Yazılışı

1.Kuruluş, ülke , kitap, dergi ve yön adlarının kısaltmaları her kelimenin ilk harfinin büyük olarak yazılmasıyla yapılır. Kısaltma harflerinin arasına nokta konulmaz.

Örnekler : TBMM , TDK, SGK , TÜİK vb.

Kurum kuruluş adlarının kısaltmalarına getirilen ekler kesme işareti ile ayrılır.Ek, kısaltmanın son ekinin okunuşuna göre getirilir.

Örnekler : TBMM’nin , TDK’ye, İTÜ’den vb.

DİKKAT ‘!!! T.C (Türkiye Cumhuriyeti) dışında hiçbir kısaltmanın arasına nokta konulmaz.

2.Kısaltılan kelime veya kelime grubu ; özel ad, unvan veya rütbe ise ilk harf büyük ; cins isim ise ilk harf küçük olur. Bu kısaltmadan sonra nokta konulur.

Örnekler : Alm. (Almanca) , Dr. (Doktor) , sf. (sıfat), yy. (yüzyıl)

DİKKAT!!! “Milattan Önce, Milattan Sonra, İsa’dan Önce, İsa’dan Sonra” sözlerinin kısaltmalarında nokta konmaz. MÖ, MS, İÖ, İS

10.BÜYÜK HARFLERİN KULLANIMI 

a. Cümle içinde büyük harfle başlar. 

Örnek :  Ak akçe kara gün içindir.

b. Özel adlar büyük harfle başlar.

1.Kişi adlarıyla soyadları büyük harfle başlar.

Örnek : Mustafa Kemal Atatürk, Recep Tayyip Erdoğan

-Takma adlar da büyük harfle başlar.

Örnek : Muhibbi (Kanuni Sultan Süleyman)

2.Kişi adlarından önce ve sonra gelen unvanlar,saygı sözleri, rütbe adları ve lakaplar büyük harfle başlar.

Örnek : Kaymakam Murat Bey, Zehra Hanım , Genç Osman, Mimar Sinan vb.

-Akrabalık adı olup lakap veya  unvan olarak kullanılan kelimeler büyük harfle başlar.

Örnek : Nene Hatun , Veysel Dayı , Baba Hakkı

DİKKAT !!! Akrabalık bildiren kelimeler küçük harfle başlar.

Örnekler :

Bahar halama gittim.

Aysun teyzemin evi çok güzel.

3.Cümle içinde özel adın yerine kullanılan makam veya unvan sözleri büyük harfle başlar.

Örnek : Uzak Doğu’dan gelen heyeti Vali dün kabul etti.

4.Saygı bildiren sözlerden sonra gelen ve makam, mevki, unvan bildiren kelimeler büyük harfle başlar.

Örnek : Sayın Bakan

5.Hayvanlara verilen özel adlar büyük harfle başlar.

Örnek : Boncuk , Bulut, Tekir vb.

6.Dil ve lehçe adları büyük harfle başlar

Örnek : Türkçe ,İngilizce , Oğuzca vb.

7.Millet, boy, oymak adları büyük harfle başlar.

Örnek : Alman, Rus, Azeri vb.

8. Devlet adları büyük harfle başlar.

Örnek : Almanya , Türkiye Cumhuriyeti vb.

9.Din mezhep adları ile bunların mensuplarını bildiren sözcükler büyük harfle başlar.

Örnek : Müslümanlık, Müslüman , Hristiyan

10.Din ve mitoloji ile ilgili özel adlar büyük harfle başlar.

Örnek : Tanrı , Allah , İlah, Zeus vb.

DİKKAT !!! “Tanrı, Allah, İlah” sözleri özel ad olarak kullanılmadıklarında küçük harfle başlar.

Örnek : Müzik dünyasının ilahıdır Elvis Presley.

11.Gezegen ve yıldız adları büyük harfle başlar.

Örnekler:

-Amerika Ay’a inen ilk devlettir.

-Uzun süre Dünya’nın dönüş hızı hesaplandı.

DİKKAT !!! Dünya, güneş, ay kelimeleri gezegen anlamı dışında kullanıldıklarında küçük harfle yazılır.

Örnek : Yeni evimiz de güneş almıyor.

Sen benim ayımsın, güneşimsin.

12.Yön adları yön anlamını koruyorsa küçük harfle başlar, bölge anlamında kullanılıyorsa büyük harfle başlar.

Örnekler:

-Yaz tatilinde Güney Amerika’ya gideceğiz.

-Yaz tatilinde Amerika’nın güneyine gideceğiz.

DİKKAT!!! Düşünce, hayat tarzı, politika vb. anlamlar bildirildiğinde  doğu ve batı sözlerinin ilk harfleri büyük yazılır.

Örnek : Türkiye Batı medeniyetinden çok etkileniyor.

13.Yer adları (kıta,bölge,il,ilçe, köy,semt vb.) büyük harfle başlar.

Örnekler : Asya, Avrupa, Anadolu, Ege, Marmara, Sincan, Başakşehir, Zeytinburnu vb.

DİKKAT!!! Özel ada dahil olmayan tamlama kuran şehir, il,ilçe, belde, köy vb sözler küçük harfle başlar.

Örnekler: Yozgat ili , Sincan ilçesi, Saray beldesi vb.

14.Yer adlarında ilk isimden sonra gelen ve deniz,nehir,göl, dağ,boğaz vb. tür bildiren ikinci isimler büyük harfle başlar.

Örnekler : Erciyes Dağı , Tuz Gölü, Çanakkale Boğazı, Düden Şelalesi vb.

15.Mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak adlarında geçen sokak kelimeleri büyük harfle başlar.

Örnekler : Karaköy Meydanı , İnkılap Sokağı, Namık Kemal Mahallesi vb.

16.Saray, köşk,han, kale, köprü, kule, anıt vb. yapı adlarının bütün kelimeleri büyük harfle başlar.

Örnekler: Dolmabahçe Sarayı , Ulu Camii, III.Ahmet Çeşmesi, Çankaya Köşkü vb.

17.Yer bildiren özel isimlerde kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğunda, yer adının ilk harfi büyük yazılır.

Örnek : Alman gemilerine Boğaz’dan geçişte belli kriterler getirildi.

18.Kurum, kuruluş ve kurul adlarının her kelimesi büyük harfle başlar.

Örnekler : Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türk Tarih Kurumu, Çankaya Lisesi vb.

19.Kitap, dergi, gazete ve sanat eserlerinin her kelimesi büyük harfle başlar.

Örnekler : Nutuk, Safahat, Anadolu Notları vb.

DİKKAT!!! Özel ada dahil olmayan gazete,dergi ,tablo vb. sözler büyük harfle başlamaz.

Örnekler: Hürriyet gazetesi, Suç ve Ceza romanı, Düşünen adam heykeli vb.

DİKKAT !!! Özel ada dahil olduğu için “gazete” kelimesinin büyük harfle başladığı üç örnek vardır. Bunlar Resmi Gazete, Ticaret Sicil Gazetesi, Milli  Gazete.

21.Tarihi olay, çağ ve dönem adları büyük harfle başlar.

Örnekler : Kurtuluş Savaşı , Balkan Savaşı, Haçlı Seferi , İlk Çağ, Lale Devri vb.

22.Özel adlardan türetilen bütün kelimeler büyük harfle başlar.

Örnekler : Türk , Türklük,Türkçülük, Türkçe, Türkçü vb.

23.Yer, millet ve kişi adlarıyla kurulan birleşik kelimelerde sadece özel adlar büyük harfle başlar.

Örnekler : Antep fıstığı, Sivas Köftesi, Arap müziği, Van kedisi vb.

DİKKAT !!! Tek varlığı karşıladığı zaman büyük harfle başlar.

Örnekler : Konya Ovası (Tek ) , Konya şekeri (pek çok)

11.Birleşik Sözcüklerin Yazımı

a.Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler

1.Ses düşmesine uğrayan birleşik kelimeler birleşik yazılır.

Örnekler : birbiri (biri biri) , nasıl (ne asıl)

2. “etmek, edilmek, eylemek, olmak,olunmak” yardımcı filleriyle birleşirken ses düşmesine veya  ses türemesine uğradıklarında bitişik yazılır.

Örnekler : emretmek, kaydetmek, kaybolmak vb.

3.Kelimelerden her ikisi veya ikincisi, birleşme sırasında anlam değişmesine uğradığında bu tür birleşik kelimeler bitişik yazılır.

Örnek : aslanağzı,karagöz, balıkgözü,balıksırtı, kadınbudu, beştaş,elkızı vb.

4.Bir veya iki ögesi emir kipiyle kurulan kalıplaşmış birleşik kelimeler bitişik yazılır.

Örnekler: albeni,ateşkes vb.

5.Ara yönleri belirten kelimeler bitişik yazılır.

Örnekler: güneydoğu,kuzeydoğu,

DİKKAT!!! Biraz, birçok, birçoğu,birkaç,birçoğu,birtakım,herhangi,hiçbir,hiçbiri belirsizlik sıfat ve zamirleri de gelenekleşmiş olarak bitişik yazılır.

b.Ayrı Yazılan Birleşik Fiiller

1.Etmek, edilmek, eylemek,olmak, olunmak yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiiller, ilk kelimesinde herhangi bir ses düşmesi veya türemesine uğramazsa ayrı yazılır.

Örnekler : alt etmek, arz etmek, yok etmek vb.

2.Birleşme sırasında kelimelerden hiçbiri veya ikinci kelimesi anlam değişikliğine uğramayan birleşik kelimeler ayrı yazılır.

Örnekler : deve kuşu, Antep fıstığı, şeker pancarı, arap sabunu, kara yolu, açık oturum, çiğ köfte, gök taşı, gece yarısı vb.

3.Renk tonunu belirtmek üzere renkten önce kullanılan sıfatlar ayrı yazılır.

Örnekler : açık mavi ,kirli yeşil

4.Yer adlarında kullanılan batı,doğu, güney,kuzey,güneybatı, güneydoğu ,kuzeybatı vb. ayrı yazılır.

Örnekler : Batı Trakya, Doğu Anadolu , Orta Asya.

12. Düzeltme İşaretinin (^) Kullanıldığı Yerler

1.Yazılışları bir, anlamları ve söylenişleri ayrı olan kelimeleri ayırt etmek için okunuşları uzun olan ünlülerin üzerine konur.

Örnekler : adet (sayı) âdet (gelenek,alışkanlık), kar (yağış biçimi, karmak) kâr(kazanç,fayda)

2.Arapça ve Farsçadan dilimize giren birtakım kelimelerde özel adlarda bulunan ince g,k ünsüzlerinden sonra gelen a ve u ünlüleri üzerine konur.

Örnekler : dergâh, karargâh vb.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir